تدريجيّةً ، و هي الحركةُ .
ترجمه
3 - مقولهء كم : حركت اين مقوله همان تغيير جسم در مقدارش است ، كه بهطور پيوسته با نسبتى منظم به مرور به وقوع مىپيوندند ؛ مانند رشد كردن كه افزايش جسم در حجمش به صورت پيوسته ، منظم و تدريجى است .
بر اين مثال اعتراض شده كه رشد كردن ، در اثر پيوستن اجزاى خارجى به اجزاى اصلى جسم حاصل مىشود ؛ لذا كميت بزرگ بعدى كميتى است كه بر مجموع اجزاى اصلى و اجزاى ضميمه شده عارض مىشود ، حال آنكه كميت كوچك قبلى ، يك كميت عارض بر خصوص اجزاى اصلى بوده است . و اين دو كميت جدا و ناپيوستهاند ، چون دو موضوع جدا از هم دارند ؛ از اينرو حركتى در كمّ واقع نشده ، بلكه كمّى از بين رفته و كم ديگرى پديد آمده است .
در جواب گفتهاند : در اينكه اجزائى از خارج ضميمه مىشود ، ترديدى نيست ، اما طبيعت [ يعنى صورت نوعى شىء ] اجزاى ملحق شده را بعد از ضميمه شدن ، به صورت اجزاى اصلى در مىآورد و اين تبديل مستمراً ادامه پيدا مىكند و مقدار اجزاى اصلى به مرور ، با پيوستن اجزاى خارجى و تبديل آنها به اجزاى اصلى ، افزوده مىشود ؛ لذا كمّ طارى بر اجزاى اصلى بهطور پيوسته و به مرور افزايش مىيابد و اين همان حركت است .
شرح و تفسير
حركت در مقولهء كم آن است كه كميت جسم به تدريج و بهطور پيوسته و منظم تغيير كند ؛ خواه اين تغيير افزايشى باشد و خواه كاهشى و براى هر دو مثالهاى روشنى وجود دارد .
نمونهاى از تغيير كمِ افزايشى را مىتوان به هنگام حرارت دادن يك قطعه فلز
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 147
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٤٧