مقدار خود ، در كيفياتِ متكى به مقدارش نيز حركت مىكند .
شرح و تفسير
وقوع حركت در مقولهء كيف نيز روشن است و مثال واضح آن وقوع حركت در كيفيات مختص به كميات است . مقصود از كيفيات مختص به كميات ، آن دسته از كيفيات است كه به واسطهء كميت بر جسم عارض مىشوند ؛ يعنى ابتدا كميت بدانها متصف مىشود و آنگاه جسم بهخاطر كميتش به آنها متصف مىگردد ؛ مانند راستى ، كجى و شكل .
دليل روشن بودن وقوع حركت در اين قسم از كيفيات آن است كه جسمى كه حركت كمى دارد ، بهطور قطع در كيفيتى كه عارض بر آن كميت است نيز حركت مىكند و امكان ندارد معروض ، متغير باشد و عارض ثابت بماند ؛ مثلًا وقتى گياه رشد مىكند و در اثر اين رشد كميتش افزايش مىيابد ، شكل آن نيز به تدريج تغيير خواهد كرد ؛ يعنى جسم به تبع حركت كمى خود از يك حركت كيفى نيز برخوردار مىشود .
دو نكته
1 - عبارت : « وخاصةً في الكيفيات غير الفعلية » اشاره به اشكالى است كه در بارهء وقوع حركت در كيفيات فعلى بنابر بعضى از مبانى ، وجود دارد .
توضيح مطلب آن كه حكما كيف ملموس را بر دو قسم دانستهاند : 1 - كيف فعلى ، كه عبارت است از حرارت و برودت . 2 - كيف انفعالى ، كه عبارت است از رطوبت و يبوست . در كيف ملموس فعلى برخى قائل به كمون و بروزاند ؛ يعنى مىگويند وقتى آب گرم مىشود ، چنين نيست كه حركتى رخ داده باشد و آب از قوه به فعل در آمده باشد ، بلكه حرارت در آب بالفعل وجود داشته ، اما بروز نداشته است و در شرايط خاصى اين حرارتِ كامن در آب ، بروز مىكند . پس آب در هر حال داراى حرارت