شرح و تفسير
در فصل گذشته دانستيم مسافت حركت همان وجود سيالى است كه بر موضوع متحرك وارد مىآيد . به تعبير ديگر : مسافت حركت همان مقولهاى است كه بستر حركت را تشكيل مىدهد ، و متحرك در هر آن نوعى از آن مقوله را به خود مىگيرد .
حركت در چه مقولههايى مىتواند واقع شود و كدام يك از اجناس عالى ( / مقولات عشر ) مىتواند بستر و مسافت حركت باشد .
تا پيش از زمان صدرالمتألهين قدس سره رأى مشهور ميان حكيمان آن بود كه از ميان مقولات دهگانه ، تنها در چهار مقوله حركت روى مىدهد و اين مقولات عبارتند از :
مقولهء أين ، كيف ، كم و وضع ؛ و وقوع حركت را در ساير مقولات ، يعنى مقولهء فعل ، انفعال ، متى ، اضافه ، جده و جوهر ممتنع و محال مىدانستند .
در اين فصل ابتدا در بارهء مقولاتى كه حركت در آنها واقع مىشود و سپس در بارهء مقولاتى كه حركت نمىپذيرند ، بحث مىشود .
وقوع حركت در مقولهء أين
أين عبارت است از : « هيئتى كه از نسبت شىء به مكان پديد مىآيد » . وقوع حركت در اين مقوله روشن وآشكار است ؛ در همهء مواردى كه جسم از مكانى به مكان ديگر منتقل مىشود ، در مقولهء أين ، حركت مىكند ، همهء موارد حركت انتقالى ، در حقيقت حركت در مقولهء أين است ، زيرا با تغيير مكان شىء ، نسبت شىء به مكان و در نتيجه هيئت حاصل از اين نسبت - كه همان مقولهء أين است - همواره در حال تغيير خواهد بود .
اما بنابر نظر مؤلف قدس سره نمىتوان مقولهء أين را مقولهء مستقل و جداگانه به شمار