صادق مىباشد و از مميزات آن به شمار مىرود . اين ويژگىها عبارتند از :
1 - ثبوت مفاهيم ذاتى براى موضوعات آنها ضرورى و بديهى است و نياز به دليل و برهان ندارد . به ديگر سخن : حمل ذاتيات شىء بر آن شىء نياز به واسطه در اثبات ندارد ، به اين دليل كه ثبوت ذاتيات شىء براى آن شىء از باب ثبوت شىء براى خودش مىباشد و ثبوت شىء براى خودش امرى ضرورى و بديهى است ؛ يعنى هر چيزى بالبداهه خودش خودش است . پس اگر يك نفر بداند كه انسان چيست و ماهيت انسان را بشناسد ، بدون نياز به هيچ دليل و برهانى تصديق خواهد كرد كه انسان ، جوهر و جسم است و داراى نفس نباتى ، نفس حيوانى و نفس ناطقه مىباشد ، زيرا انسان بودن انسان منوط به ثبوت اين امور براى او است و اساساً انسان چيزى نيست جز همين امورى كه ذاتيات آن را تشكيل مىدهد .
2 - امور ذاتى نياز به سبب و واسطهء در ثبوت ندارند . البته اين سخن بدان معنا نيست كه امور ذاتى اساساً معلول نيستند و خود به خود به وجود مىآيند ، بلكه مقصود آن است كه نيازمند جعل و آفرينشى جدا و مستقل از جعل و آفرينش موضوع خود ( / ذى الذاتى ) نيستند ؛ يعنى همان سببى كه ماهيت را ايجاد مىكند ، با همان جعل وايجاد ماهيت ، اجزاى آن و ذاتيات آن را نيز جعل مىكند . فىالمثل همان علتى كه انسان را مىآفريند ، با همان آفرينش ، ناطق را نيز ايجاد مىكند ، زيرا ناطق چيزى جدا از انسان نيست تا نياز به آن باشد كه با يك جعل مستقل در انسان ايجاد شود ، بلكه جعل وايجاد انسان همان جعل و ايجاد ناطق است .
3 - ويژگى سومِ مفاهيمِ ذاتى آن است كه اجزاى ذاتى يك ماهيت تقدم بالتجوهر بر خود آن ماهيت دارند . توضيح اينكه : عقل براى آنكه بتواند ماهيتى را تصور كند ، بايد ابتدا اجزاى آن ماهيت را تصور كند ، لذا گفته مىشود : اجزاى ماهيت در مقام تقوّم جوهر ماهيت بر خود ماهيت تقدم دارند ؛ يعنى براى آنكه ماهيت در ذهن شكل بگيرد ، بايد اجزايش در ذهن تصور شوند ولو به نحو اجمال .
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥٥