الفصل الثالثفى معنى الذاتى والعرضى
المَعانِي المعتبرةُ فى الماهيّاتِ المأخوذةُ فى حدودِها - وهى الّتى تَرتفعُ الماهيّةُ بارتفاعِها - تُسمَّى « الذّاتيّاتِ » ؛ و ما وراءَ ذلك « عرضيّاتٌ » محمولةٌ ، فان توقَّفَ انتزاعُها و حملُها على انضمامٍ ، سُميّتْ « محمولاتٍ بالضميمةِ » ، كانتزاعِ الحارِّ وحملِها على الجسمِ من انضمامِ الحرارةِ إليه ، وإلّا ف « الخارجَ المحمولَ » ، كالعالي والسافِل .
ترجمه :
مفاهيمى كه در ماهيات معتبرند و جزء حدود آنهايند - همانها كه ماهيت با حذف آنها متلاشى مىگردد و از بين مىرود - « ذاتيات » نام دارند و ساير مفاهيم كه بر ماهيات حمل مىگردند ، « عرضيات » اند . حال اگر انتزاع يك معناى عرضى و حملش بر ماهيت ، منوط به آن بود كه امرى خارج از ذات به آن ضميمه گردد ، آن را « محمول بالضميمة » مىنامند ؛ مانند مفهوم « گرم » ، كه انتزاعش از جسم و حملش بر آن ، منوط به انضمام حرارت به آن است ؛ در غير اين صورت آن را « خارج محمول » مىنامند ؛ مانند مفاهيم « بالا و پايين » .