الحيوانِ . وتختلفُ أسماءُ الواحدِ غيرِ الحقيقىِ باختلافِ جهةِ الوحدةِ بالعرضِ ؛ فالوحدةُ فى معنى النوعِ ، تُسمّى تماثلًا ، وفى معنَى الجنسِ ، تجانساً ؛ وفى الكيفِ ، تشابهاً ؛ وفى الكلمِ ، تساوياً ؛ وفى الوضعِ ، توازياً ؛ وفى النسبةِ ، تناسباً .
و وجودُ كلٍ من الأقسام المذكورةِ ظاهرٌ ؛ كذا قرّروا .
ترجمه
و اما واحد غير حقيقى چيزى است كه به واسطهء شىء ديگرى متصف به وحدت مىگردد ؛ به اين صورت كه يك نوع اتحادى با واحدى حقيقى پيدا مىكند . چون تقى و نفى كه در انسانيت يكى هستند و انسان و اسب كه در حيوانيت يكى مىباشند . وحدت غير حقيقى در اثر اختلاف جهتِ و حدتِ عرضى آن ، نامهاى متفاوتى پيدا مىكند ، به اين شرح كه : وحدت در معناى نوع ، « تماثل » و وحدت در معناى جنس ، « تجانس » و در كيف ، « تشابه » و در كم ، « تساوى » و در وضع ، « توازى » و در نسبتْ « تناسب » نام دارد .
وجود هر يك از اين اقسام بيان شده ، روشن است . اينها مطالبى است كه حكما در بحث اقسام واحد آوردهاند .
شرح و تفسير
توضيح واحد غير حقيقى پيش از اين بيان شده و نيازى به تكرار آن نيست . در اينجا فقط اين نكته را تذكر مىدهيم كه فرق ميان واحد عمومى با واحد غير حقيقى در آن است كه در واحد عمومى وحدت به همان مورد اشتراك و جامع نسبت داده مىشود و در واحد غير حقيقى ، وحدت به امور كثيرى كه تحت آن جامع قرار دارند ، اطلاق مىشود ؛ مثلًا در واحد عمومى گفته مىشود انسان واحد نوعى و حيوان واحد جنسى است ، اما در واحد غير حقيقى گفته مىشود : حسن و حسين واحد بالنوع و انسان واسب واحد بالجنس هستند .
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٠٧