تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 294

مساهمون:

ص٢٩٤
به همين نحو تا بىنهايت ؛ خواه اين سلسله به همين ترتيب در هر دو طرف ، يعنى هم در ناحيهء علل و هم در ناحيهء معلول‌ها ، تا بىنهايت ادامه يابد ، يا فقط در يك طرف تا بىنهايت ادامه يابد .

اقسام تسلسل

از اين‌جا دانسته مىشود كه تسلسل به سه صورت مىتواند باشد : 1 - تسلسل هم در ناحيهء علل و هم در ناحيهء معلول‌ها . در چنين سلسله‌اى ، نه علّت آغازين ( علتى كه خودش معلول چيزى نباشد ) وجود دارد و نه معلول پايانى ( معلولى كه خودش علت براى چيزى نباشد ) بلكه هر علتى ، خودش معلول علت ديگرى است و هر معلولى خودش علت معلول ديگرى است . چنين سلسله‌اى از هر دو سو تا بىنهايت ادامه مىيابد و آغاز و پايانى براى آن نيست . 2 - تسلسل در ناحيهء علل و نه در ناحيهء معلول‌ها و اين در جايى است كه سلسله ، نقطهء پايانى داشته باشد ، اما نقطهء آغازين نداشته باشد ؛ يعنى معلولى كه خودش علت چيزى نباشد و فقط معلول غير باشد در آن يافت مىشود ، اما علتى كه خودش معلول علت ديگرى نباشد ، در آن وجود ندارد . در چنين سلسله‌اى ، هر علتى ، معلول علت ديگرى است ، اما چنين نيست كه هر معلولى ، علتِ معلول ديگرى باشد . 3 - تسلسل در ناحيهء معلول‌ها و نه در ناحيهء علل و اين در جايى است كه سلسلهء مفروض ، نقطهء آغازين داشته باشد ، اما نقطهء پايانى نداشته باشد . چنين سلسله‌اى از علت اولى و علت نخستين آغاز مىشود ، ولى هرگز به معلول نهايى نمىرسد .

شروط تسلسل

تسلسل مصطلح ، كه محال و ممتنع مىباشد ، داراى سه ويژگىِ اساسى است ، كه از آن به شروط تسلسل تعبير مىشود . اگر زنجيره‌اى از حوادث ، يكى از آن ويژگىها