امتداد دارد و در دو جهت قابل انقسام مىباشد .
3 - خط :
خط نهايت و پايان سطح است و مرز ميان دو سطح به هم پيوسته را تشكيل مىدهد . خط كميتى است متصل و قارّالذات كه تنها در يك جهت امتداد دارد و فقط در همان يك جهت قابل انقسام مىباشد .
قول به « خلأ » و ترديد در وجود كمّ متصل قارّ
وللقائلينَ بالخلاءِ - بمعنى الفضاءِ الخالى من كلِّ موجودٍ شاغلٍ يملؤُهُ - شكٌ فى الكمِّ المتصلِ القارِّ ؛ لكنَّ الشأْنَ فى اثباتِ الخلأِ بهذا المعنى .
ترجمه
كسانى كه اعتقاد به خلأ - به معناى فضايى كه هيچ موجودى آن را اشغال و پر نكرده است - دارند ، در تحقق كمّ متصلِ قارّ دچار شك و ترديد شدهاند . ولى تمام سخن در اثبات خلأ به اين معنا است .
شرح و تفسير
يكى از بحثهايى كه در بخش طبيعيات كتابهاى فلسفى مطرح بوده و به كتابهاى كلامى نيز راه يافته است ، بحث دربارهء امكان وجود « خلأ » و عدم امكان آن مىباشد . مقصود از خلأ ، مكان و فضايى است كه از هر جوهرى خالى مىباشد .
مؤلف قدس سره وجود خلأ را محال مىداند و مىگويد :
خلأ محال است ، زيرا لازمهاش آن است كه بُعدْ بدون موضوعى كه قائم به آن باشد ، تحقق يابد ، [ در حالى كه بُعدْ كميت است و نياز به موضوعى دارد كه بر آن عارض شود و قائم به آن باشد . ] « 1 »
هامش
( 1 ) . نهاية الحكمة ، فصل نهم از مرحلهء ششم