قسم دوم ( كمّ منفصل ) همان « عدد » است ، كه در اثر تكرار « يك » پديد مىآيد ؛ گرچه « يك » خودش « عدد » نيست ، زيرا تعريف كمّ بر آن منطبق نمىشود . فلاسفه هر يك از مراتب عدد را يك نوع خاص شمردهاند ، به دليل آنكه خواص هر مرتبه با خواص ساير مراتب تفاوت دارد .
شرح و تفسير
كمّ متصل :
كمّ متصل كميتى را گويند كه اجزايى كه براى آن در نظر گرفته مىشود ، بر سر حدود مشتركى با يكديگر ملاقات مىكنند . مقصود از حدّ مشترك ، مرز ميان دو جزء كميت است ؛ به گونهاى كه نسبتش به هر دو جزء ، يكسان مىباشد ، هم متعلق به اين جزء است و هم متعلق به آن جزء ؛ به تعبير مؤلف قدس سره حدّ مشترك چيزى است كه مىتوان آن را آغاز هر دو جزء و يا پايان هر دو جزء به شمار آورد ؛ يعنى چنين نيست كه فقط متعلق به يك جزء باشد ، بلكه به هر دو جزء تعلق دارد و خلاصه نسبتش به هر دو جزء يكسان مىباشد .
مثلًا اگر پاره خط يك مترى را با نقطهاى كه در وسط آن در نظر مىگيريم ، دو قسمت كنيم ، آن نقطه مرز مشترك و حدّ مشترك ميان دو جزء به دست آمده مىباشد و مىتوان آن را آغاز و يا پايان هر دو جزء در نظر گرفت . حدّ مشترك ميان دو سطح ، خط است و حدّ مشترك ميان دو جسم تعليمى ، سطح . همچنين حدّ مشترك ميان دو جزء از زمان ، « آن » ، ناميده مىشود .
سرّ اينكه حدّ مشترك ، متعلق به هر دو جزء كميت متصل است ، آن است كه حدّ مشترك اجزاى يك كميت ، در حقيقت جزء آنها نمىباشد ، بلكه نهايت و پايان آنهاست ؛ مثلًا نقطه ، قسمتى از خط و جزء خط نيست ، بلكه پايان خط است ؛ همچنين خط ، جزء سطح و قسمتى از سطح نيست ، همانگونه كه سطح نسبت به جسم تعليمى و « آن » نسبت به زمان اينگونه مىباشد .