الثّاني ، كونهما ممّا يتوقّعان في المستقبل ، فانّ الأمر بالماضي و النّهي عنه عبث ، و العبث قبيح .
الثّالث ، أن يجوّز الآمر و النّاهي تأثير أمره أو نهيه ، فانّه إذا تحقّق عنده أو غلب على ظنّه عدم ذلك ارتفع الوجوب .
الرّابع ، أمن الآمر و النّاهي من الضّرر الحاصل بسبب الأمر أو النّهي إمّا إليهما أو لأحد من المسلمين . فإن غلب عندهما حصول ذلك ارتفع الوجوب أيضا .
و يجبان بالقلب و اللّسان و اليد ، و لا ينتقل إلى الأصعب مع إنجاع الأسهل .
فهذا ما تهيّأ لي تتميمه و كتابته ، و اتّفق لي جمعه و ترتيبه ، مع ضعف باعي ، و قصر ذراعي ، هذا مع حصول الأسفار ، و تشويش الأفكار ، لكنّ المرجوّ من كرمه تعالى أن
شرح
2 . از چيزهايى باشد كه وقوع آن در آينده انتظار مىرود ، زيرا امر و نهى نسبت به گذشته بيهوده است ، و كار بيهوده قبيح است .
3 . امر و نهىكننده احتمال تأثير امر و نهى خود را بدهند ، زيرا اگر بداند يا ظنّ غالب به مؤثر نبودن امر و نهى خود داشته باشد ، وجوب بر طرف مىشود .
4 . امر و نهىكننده از اينكه به سبب امر و يا نهى ضررى به ايشان يا يكى از مسلمانان برسد ، ايمن باشند . پس اگر به حصول چنين ضررى ظنّ داشته باشد ، وجوب امر به معروف و نهى از منكر ساقط مىشود .
امر به معروف و نهى از منكر به دل و زبان و دست واجب است ، و در صورت كارگر افتادن مرتبهء سهلتر به مرتبهء دشوارتر منتقل نمىشود .
اين چيزى است كه اتمام و نوشتنش [ در شرح سخنان علّامه ] برايم ميسور شد ، و توانستم آن را گرد آورم و سامان بخشم ، با آنكه توانم اندك و دستم كوتاه ، و سفرها در پيش ، و انديشهها آشفته بود . لكن از كرم الهى اميد دارم كه اين شرح را همانند متن ، سودمند گرداند ، و خالص براى خودش بگرداند ، كه او شنوا و پاسخگوست ،