66 . تجسّس
335 - نهى از عيبجويى مردم
قرآن :
« اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! از بسيارى از گمانها بپرهيزيد ؛ زيرا پارهاى از گمانها گناه است . و تجسّس نكنيد و از يكديگر غيبت مكنيد ، آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مردهء خود را بخورد ؟ پس آن را ناخوش مىداريد . و از خدا بترسيد . همانا خداوند توبه پذير و مهربان است » .
حديث :
1066 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : از گمان دورى كنيد ؛ زيرا گمان دروغترين سخن است . در پى شنيدن سخنان مردم و كشف عيب آنان نباشيد .
1067 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : من مأمور نيستم كه دلهاى مردم را بكاوم و درونشان را بشكافم .
1068 كنز العمّال : عمر بن خطّاب در مدينه شبگردى مىكرد . صداى آواز خواندن مردى را از خانهاى شنيد . از ديوار خانه بالا رفت و گفت : اى دشمن خدا ! خيال كردهاى كه خداوند براى تو گنهكار پرده پوشى مىكند ؟ ! آن مرد گفت : اى امير مؤمنان ! تو هم دربارهء من تند نرو . اگر من يك گناه كردم تو سه گناه مرتكب شدى :
خداوند فرموده است : « تجسّس نكنيد » و تو تجسّس كردى . فرموده است : « از درها وارد خانهها شويد » و تو از ديوار بالا آمدى . بدون اجازه بر من وارد شدى ، در حالى كه خداوند متعال فرموده است : « وارد خانههاى جز خود نشويد مگر آنكه اجازهبگيريد و بر اهل آنها سلام كنيد » . عمر گفت : اگر تو را ببخشم دست از اين كارها بر مىدارى ؟ گفت : آرى . عمر او را بخشيد و از منزلش بيرون رفت .
336 - آثار تجسس از عيوب مردم
1069 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : لغزشهاى مسلمانان رانجوييد كه هر كس لغزشهاى برادرش را پى جويد خداوند لغزشهاى او را پيگيرى مىكند و هر كه را كه خداوند عيبجويى كند رسوايش مىسازد هر چند در اندرون خانهء خود باشد .
1070 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : از زن بد كاره نپرسيد : چه كسى با تو فسق كرد ؟ زيرا همان گونه كه به راحتى مرتكب فحشا مىشود به راحتى هم مسلمان بىگناهى را بدنام مىكند .
1071 امام صادق عليه السلام : از دين و آيين مردم پرس و جو مكن كه بىدوست مىمانى .
1072 سنن ابو داوود به نقل از يكى از اصحاب پيامبر صلى الله عليه و آله : از پيامبر خدا شنيدم كه مىفرمود : اگر تو در پى كشف اسرار و عيوب مردم باشى ، آنها را تباه مىكنى و يا در صدد تباه كردن آنها برآمدهاى .
ر . ك : عيب ، باب 1406 .