آنچه مرتكب نشده عذاب كند . يا از جانب خدا و بنده ، هر دو ، است - كه البته چنين هم نيست - در اين صورت سزاوار نيست كه شريك نيرومند به شريك ناتوان ستم روا دارد . يا اين كه از جانب بنده است - كه همين طور هم هست - در اين صورت اگر خداوند او را ببخشد از روى بزرگوارى و بخشندگى چنين كرده است و اگر كيفرش دهد به سبب گناه و بزهكارى خود او كيفر داده است .
320 - نه جبر و نه تفويض
1027 التوحيد : امام باقر و امام صادق عليهما السلام فرمودند : خداوند با خلقش مهربانتر از آن است كه آنان را به گناه مجبور كند و سپس به سبب آن عذابشان دهد و خداوند تواناتر از آن است كه چيزى را بخواهد و نشود . راوى مىگويد : از آن دو بزرگوار سؤال شد : مگر ميان جبر وقَدر ( اختيار و تفويض ) مرتبهء سومى وجود دارد ؟
فرمود : آرى ، مرتبهاى فراختر از فضاى ميان زمين و آسمان .
1028 بحار الأنوار - به نقل از مفضّل بن عمر - :
امامصادق عليه السلام فرمود : نه جبر است و نه تفويض بلكه امرى است ميان اين دو . پرسيدم : امر ميان اين دو چيست ؟ فرمود : براى مثال مردى را مىبينى كه گناه مىكند و تو او را از آن باز مىدارى اما او نمىپذيرد و تو به حال خود رهايش مىكنى و او گناه خود را انجام مىدهد .
پس ، چون او به نهى تو اعتنايى نكرده و در نتيجه ، به حال خود رهايش كردهاى نبايد گفت كه تو او را به گناه دستور دادهاى .
321 - خداوند به نيكيها سزاوارتر است
1029 امام رضا عليه السلام : خداوند متعال فرمود : اى زادهء آدم ! با خواست من است كه تو مىخواهى و با نعمت من است كه واجباتم را براى من انجام مىدهى و با قدرت من است كه بر نافرمانى و گناه من توانا گشتى . من تو را شنوا و بينا آفريدم . من به نيكيهايت از تو سزاوارترم و تو به بديهايت سزاوارترى تا من .
322 - آنچه براى رويارويى با جبرگرايان مناسب است
1030 امام صادق عليه السلام : هر كس معتقد باشد كهخداوند بندگان خود را بر انجام گناهان مجبور مىكند يا بيش از توانشان به آنان تكليف مىدهد از ذبحش نخوريد ، شهادتش را نپذيريد ، پشت سرش نماز نخوانيد و چيزى از زكات به او ندهيد .
60