است ، و در زهار ، ارش است .
و در افضاء ، ديهء زن است ، مگر آنكه شوهر ، بالغه را افضاء كند ؛ ولى اگر شوهر ، قبل از بلوغ افضاء كرد ، شوهر ، مهر و ديه را ضامن است ؛ و بايد نفقهء او را بدهد تا يكى از آنان بميرند .
و اگر [ كسى ] غير [ از ] شوهر ، جبرا او را افضاء كرد ، مهر و ديه بدهد ؛ [ و ] اگر طوعا بود ، ديهء تنها بدهد ؛
و اگر آن زن ، باكره بود از براى او ، ارش بكارت است زياده بر مهر .
و اگر بكارت زنى را به دست زايل كرد به قسمى كه مثانهء او را پاره كرد به حدّى كه بولش را نتواند نگاه دارد ، ديه و مهر المثل را ضامن است .
[ مسئلهء ] ( سى و يكم ) : در دو پستان ، ديهء زن است و در هر يك از آنها ، نصف آن است ؛ و اگر شير ، بند آمد ، يا از پستانها نيامد - اگرچه از جايى ديگر بيايد - ارش است .
و اگر با پستانها ، چيزى از پوست سينه را قطع نمود ، ديهء پستانها و ارش را ضامن است .
و در سر پستانها ، ديهء پستان است ؛ و همچنين در سر پستانهاى مرد [ بنا ] به قولى . « 1 » و بعضى مىگويند : « در سر پستان مرد ، ثمن ديه است » . « 2 »
[ مسئلهء ] ( سى و دوم ) : هر دندهاى كه داخل دل است ، اگر شكسته شد ، بيست و پنج دينار دارد ؛ و دندهاى كه محاذى دو بازو است ، ده دينار .
[ مسئلهء ] ( سى و سوم ) : در شكستن استخوان حول دبر به حيثى كه غايط را نگاه ندارد ، و در شكستن عجان - كه ميانهء [ حلقهء دبر ] و خصيتين است - ، به قسمى كه بول و غايط را نگاه ندارد ، ديه است .
هامش
( 1 ) . برخى از أعلامى كه فتوا به وجوب ديهء كامل دادهاند ، عبارتند از :
الف : شيخ طوسى در الخلاف ( ج 5 ، ص 257 ، م 65 ) و المبسوط ( ج 7 ، ص 148 ) .
ب : ابن ادريس حلّى در السرائر ( ج 3 ، ص 394 ) .
ج : علّامه حلّى در مختلف الشيعة ( ج 9 ، ص 400 ، م 76 ) .
( 2 ) . فتواى به وجوب يك هشتم ديه ، از شيخ صدوق و ابن حمزه طوسى مىباشد ؛ نك : شرايع الإسلام ، ج 4 ، ص 252 ؛ الوسيلة ، ص 450 و غاية المراد ، ج 4 ، ص 453 .