( مسئله )
هرگاه جنايت زد حيوانى
] 502 / A [
كه به جهت چرا رها بود ، بر زراعت مردم ، مالك او ضامن است ؛ اگر تفريط كرده ؛ و الّا ضامن نيست . و بعضى مىگويند : « جنايت شب را ضامن است نه جنايت روز را » . « 1 » و از امير المؤمنين [ علىّ ] عليه السّلام نقل شده در شترى كه از [ آن ] چهار نفر بود و يكى از آنان ، دست آن را بست و آن در چاهى افتاد و دست و پاى آن شكست [ كه ] فرمود : « آن سه نفرى كه حفظ نكردهاند ، حصهء اين يك نفر را ضامنند » . « 2 »
مقصد چهارم : در [ بيان ] ديهء طرف است
( مسائل )
[ مسئلهء ] ( اوّل ) : هر عضوى كه تقدير معيّنى ندارد ، در جنايت بر آن ، ارش لازم است .
[ مسئلهء ] ( دوم ) : در موى سر و ريش ، ديه است ؛ و اگر بعد از جنايت ، روييدند ارش ، است . و در كندن موى زن ، ديه است ؛ اگر درنيايد ؛ و اگر درآمد ، مهر زنان او لازم است .
[ مسئلهء ] ( سوم ) : در ازالهء دو ابرو ، پانصد دينار است ؛ و در ازالهء يكى از آنها ، نصف ديه است ؛ و در ازالهء بعض آن به نسبت تمام ، ديه دارد .
[ مسئلهء ] ( چهارم ) : در ازالهء مژه ، ارش است ؛ و اگر با پلك چشم آن را كند ، چيزى زياده بر ديهء پلك ، ندارد . و شيخ مىفرمايند : « اگر بىپلك باشد ، ديه است و اگر با پلك باشد ، دو ديه است » . « 3 »
[ مسئلهء ] ( پنجم ) : در كندن دو چشم ، ديه است ؛ و در هر يك از آنها ، نصف ديه است .
هامش
( 1 ) . نك : غاية المراد ، ج 4 ، ص 519 - 520 .
( 2 ) . نك : الفقيه ، ج 4 ، ص 127 ، ح 112 و تهذيب الأحكام ، ج 10 ، ص 231 ، ح 910 .
( 3 ) . نك : الخلاف ، ج 5 ، ص 237 ، م 25 و المبسوط ، ج 7 ، ص 130 .