جانى است . و در دو سال ، اداء كند .
و در شناختن آبستن ، رجوع به اهل خبره مىشود ، و اگر ظاهر شد اشتباه در آن ، تبديل به آبستن كند ؛
و همچنين اگر بچه انداخت ، پيش از تسليم ؛ اگرچه بعد از احضار آن باشد ؛ و اگر بعد از تسليم بود ، ضامن نيست .
و ديهء خطا ، يكى از آن پنجى است كه ذكر شده است ؛ يا صد شتر - كه بيست شتر بنت مخاض و بيست شتر ابن لبون و سى [ شتر ] بنت لبون و سى حقه باشد - ، از مال عاقله است . و تا سه سال ، بايد اداء شود ؛ اگرچه ديهء طرف باشد .
( مسائل )
[ مسئلهء ] ( اوّل ) : هرگاه در ماه حرام يا در حرم ، كشت ، يك ديه و ثلث بدهد ؛ و اگر جنايت به طرف زد ، ديه شديد نمىشود .
و اگر در حلّ تير انداخت و در حرم ، كشت ، شديد مىشود .
و اگر در حرم ، انداخت و در حلّ كشت ، محلّ اشكال است . « 1 »
[ مسئلهء ] ( دوم ) : بر جانى كه پناه بر حرم ببرد ، تنگ گرفته مىشود تا بيرون بيايد و از او قصاص شود ؛ و اگر در خود حرم جنايت زد ، از او قصاص مىشود ؛ و شيخ مىفرمايد : « مشاهد ائمه عليهم السّلام ، ملحق به حرم است » . « 2 »
[ مسئلهء ] ( سوم ) : ديهء زن ، نصف ديهء مذكوره است .
[ مسئلهء ] ( چهارم ) : ولد الزنا ، در حكم مسلم است [ بنا ] به قولى ؛ « 3 » و [ بنا ] به قولى ، در حكم ذمّى است . « 4 »
[ مسئلهء ] ( پنجم ) : غير از اهل ذمّه ، ديه ندارند ؛ اگرچه با آنان صلح شده باشد ؛ يا دعوت پيغمبر ، به آنان نرسيده باشد .
[ مسئلهء ] ( ششم ) : ديهء بنده ، قيمت او است ؛ اگر از ديهء آزاد ، تجاوز نكند كه اگر
هامش
( 1 ) . نك : همان ، ص 497 - 498 .
( 2 ) . نك : النهاية ، ص 756 و تحرير الأحكام الشرعيّة ، ج 5 ، ص 561 - 562 ، م 7212 .
( 3 ) . نك : شرايع الإسلام ، ج 4 ، ص 230 ؛ المختصر النافع ، ص 317 و غاية المراد ، ج 4 ، ص 499 - 501 .
( 4 ) . نك : الانتصار ، ص 544 ، م 305 .