چشم اعور را بكند كه يك چشم او قصاص مىشود ؛ و در صورت اوّل ، در پس گرفتن تفاوت اعور [ كه ] يك چشم او به جاى دو چشم است ، پس نصف ديه را بگيرد ، دو قول است . « 1 »
[ مسئلهء ] ( سوم ) : هرگاه تمام گوش كسى [ را ] كه خوره گرفته بود ، بريد ؛ تا حدّ خوره از گوش جانى بريده مىشود و مجنى عليه ، ارش ما بقى را مىگيرد .
[ مسئلهء ] ( چهارم ) : هرگاه دندان طفلى را كند و دو دفعه ناقص يا متغيّر درآمد ، اقوى ثبوت ارش است . و اگر مثل اوّل درآمد ، اقوى ارش است . و اگر درآمد دندان او پيش از يك سال ، ارش ثابت است . و اگر مرد پيش از يأس در آمدن ، ارش ثابت است .
[ مسئلهء ] ( پنجم ) : هرگاه دندان جانى را قصاصا كندند و درآمد ، آن [ كسى ] كه قصاص كرده ، نمىتواند دو مرتبه بكند ؛ به خلاف گوش او كه اگر دو مرتبه درآمد ، دو دفعه بريده مىشود .
[ مسئلهء ] ( ششم ) : هرگاه كسى كه انگشت او ناقص بود ، انگشت كاملى را بريد ، قصاص مىشود . [ و ] شيخ فرمودهاند كه : « علاوه بر قصاص ، ديهء انگشت را مىگيرد » ؛ « 2 » و در جايى ديگر مىفرمايند كه : « اگر به قصد ديه بخواهد ، مىتواند بگيرد » « 3 » .
[ مسئلهء ] ( هفتم ) : هرگاه انگشتى را بريد و سرايت به كف [ دست ] كرده [ و ]
هامش
( 1 ) . منظور از دو قول در مسئله ، يكى قول به وجوب رد نصف ديه است و ديگرى عدم وجوب رد ؛ برخى از فقيهانى كه قائل به وجوب رد نصف ديه شدهاند ، عبارتند از :
الف : شيخ طوسى در النهاية ( ص 765 - 766 ) و المبسوط ( ج 7 ، ص 373 ) .
ب - ج : قاضى ابن برّاج ، صهرشتى و طبرسى به نقل از شهيد در غاية المراد ( ج 4 ، ص 373 ) .
د : ابن حمزه طوسى در الوسيلة ( ص 447 ) .
ه : علّامه حلّى در مختلف الشيعة ( ج 9 ، ص 375 ، م 59 ) .
و برخى از قائلين به قول دوم عبارتند از :
الف : شيخ مفيد در المقنعة ( ص 761 ) .
ب : شيخ طوسى در الخلاف ( ج 5 ، ص 253 ، م 58 ) .
ج : ابن ادريس حلّى در السرائر ( ج 3 ، ص 381 ) .
د : محقّق حلّى در شرايع الإسلام ( ج 4 ، ص 221 ) .
( 2 ) . نك : المبسوط ، ج 7 ، ص 79 - 80 و الخلاف ، ج 5 ، ص 193 - 194 ، م 60 .
( 3 ) . نك : المبسوط ، ج 7 ، ص 85 .