مىشود در نفس .
و همچنين اگر بعد از سرايت رجوع كرد [ بنا ] به قولى ؛ « 1 » و اگر خطا بوده ، ديهء نفس ثابت است .
و هرگاه مسلمى ، جراحت زد ذمّى را و بعد آن مسلم ، مرتدّ شد و جنايت سرايت كرد ، ديهء ذمّى ثابت است .
و هرگاه مسلمى ، مرتدّى را بكشد ، قصاص و ديه نيست ؛ و اگر ذمّى بكشد ، قصاص است .
( امر ) پنجم : مساوات در آزادى است
پس آزاد ، به بنده و مكاتبى كه بيشتر او آزاد شده باشد ، و كنيز و امّ ولد كشته نمىشود ؛ ولى اگر عادت كرده باشد آزاد ، به قتل اينان ؛ بعضى گفتهاند : « كشته مىشود با ردّ زيادى از ديهء مقتول بالنسبة به آزاد به او » « 2 » ولى مرد آزاد ، به زن آزاد كشته مىشود با ردّ زيادى ديهء زن به او . و زن آزاد ، به زن آزاد كشته مىشود و به مرد آزاد نيز كشته مىشود ؛ و چيزى ديگر نبايد بدهد [ بنا ] به قولى . « 3 »
( مسائل )
[ مسئلهء ] ( اوّل ) : بنده به بنده ، كشته مىشود ؛ همچنين به بندهاى كه بعض آن ، آزاد شده باشد ؛ و به آزاد و به كنيز .
[ مسئلهء ] ( دوم ) : كشته مىشود كنيز ، به كنيز و به بنده .
هامش
( 1 ) . برخى از قائلين اين قول ، عبارتند از :
الف : شيخ طوسى در الخلاف ( ج 5 ، ص 164 ، م 25 ) .
ب : محقّق حلّى در شرايع الإسلام ( ج 4 ، ص 198 ) .
ج : علّامه حلّى در قواعد الأحكام ( ج 2 ، ص 291 ) و مختلف الشيعة ( ج 9 ، ص 455 ، م 134 ) .
د : شهيد ثانى در حاشية إرشاد الأذهان ( ص 410 ) .
( 2 ) . برخى از فقيهانى كه اينچنين فتوا دادهاند ، عبارتند از :
الف : شيخ طوسى در تهذيب الأحكام ( ج 10 ، ص 192 ) و الاستبصار ( ج 4 ، ص 273 ) .
ب : ابو الصلاح حلبى در الكافي في الفقه ( ص 384 ) .
ج : ابن زهره حلبى در غنية النزوع ( ص 407 ) .
د : كيدرى در اصباح الشيعة ( ص 494 ) .
( 3 ) . نك : غاية المراد ، ج 4 ، ص 362 - 364 .