( مسئلهء ) [ سوم ] : اگر قسم [ ب ] خورد [ كه ] طيب « 1 »
] 441 / B [
استعمال نكند ، يا جامه نپوشد ، در حالى [ كه ] طيب زده بود يا جامه پوشيده بود و آن را باقى گذارد ، حنث كرده . و اگر فعل ابتدايى با استدامت مغاير بودند ، حنث نمىكند به استدامت ؛ اگر قسم بر ترك فعل ابتدايى خورده « 2 » ؛ مثلا اگر قسم خورد [ كه ] داخل خانه نشود و او در خانه است به درنگ كردن [ در ] آنجا ، حنث نكرده [ است ] . و اقرب در طيب ، اين است كه فعل با استدامت مغاير است . و اگر قسم [ ب ] خورد [ كه ] نفروشد خانه را يا هبه نكند يا اجاره ندهد آن را ، به ابتدايى ، حنث مىكند نه استدامت .
چهارم : [ در بيان ] قسم بر اضافات و صفات است
اگر قسم [ ب ] خورد كه داخل خانهء زيد نشود ، به داخل [ شدن ] در مسكن زيد كه ملك او نيست ، حنث نكرده ؛ و حنث كرده [ است ] به دخول [ در ] خانهاى كه ملك او هست و مسكن او نيست .
و اگر قسم [ ب ] خورد [ كه ] داخل مسكن او نشود ، حنث كرده [ است ] به مسكن عاريتى و اجارهء آن ، نه به خانهاى كه ملك او است و مسكن او نيست ، و نه به مسكن او اگر غصبى باشد على اشكال . « 3 »
و اگر گفت : « داخل نمىشوم خانهء زيد را » ، يا « با بنده يا زوجهء او تكلّم نمىكنم » ، وقتى آن فعل ، حرام است كه خانه و بنده در ملك او باشد و آن زن ، زوجهء او باشد ؛
و همچنين تابع ملك است اگر گفت : « داخل نمىشوم خانهء زيد را ، اين خانه » ، كه اشاره هم كرد على إشكال . « 4 »
و اگر اشاره كرد به بزغاله و گفت : « نمىخورم گوشت اين گاو را » ، حنث مىكند به [ سبب ] خوردن گوشت آن ، به جهت تغليب اشاره بر اضافه .
و اگر قسم [ ب ] خورد [ كه ] : « داخل نمىشوم از اين در » و آن در ، از آنجا كنده شد و از جاى آن داخل شد ، حنث كرده [ است ] ؛ چه آن كه اعتبارى به اسم آن در نيست .
و اگر گفت : « داخل نمىشوم در اين خانه از در آن » و در جديد [ از ] براى آن باز
هامش
( 1 ) . بوى خوش .
( 2 ) . در متن ترجمه لفظ « كرده » ، وجود دارد .
( 3 ) . نك : غاية المراد ، ج 3 ، ص 421 - 422 .
( 4 ) . همان ، ص 422 - 424 .