و قصاص مىكند مولا از مكاتب ، اگر جنايت عمديه بر خود مولا يا بندهء مكاتب ديگرش زد ؛ اگر مكاتب مجنى عليه « 1 » مساوى باشد با جانى در مقدار آزادى ؛ و كتابت ، باطل نمىشود مگر آن كه مكاتب ديگر را بكشد ؛ و اگر [ از روى ] خطا كشت ، فديه بدهد خودش را و ابتدا كند به دادن ارش جنايت ، پس اگر چيزى زياد آمد به مال الكتابه بدهد ؛ و الّا باطل است . و اگر عاجز شد از دادن ارش جنايت و دادن مال الكتابه ، مولا مىتواند فسخ كتابت كند .
[ مسئلهء ] ( دهم ) : اگر مكاتب جنايتى بر اجنبى زد و به آن سبب جانى كشته شد ، كتابت باطل مىشود . و مىتواند كه فكّ كند خودش را و ارش جنايت را بدهد ؛ و اگر عاجز شد از اداى ارش در جنايت ، فروخته مىشود ؛ و اگر مولا فديهء او را داد ، كتابت [ به حال خودش ] باقى است .
و اگر مالك شد مكاتب ، پدر خودش را ، پس كشت پدر بندهء پسر مكاتبش را ، نمىتواند قصاص كند از پدرش .
و اگر بعض بندههاى مكاتب ، بعض ديگر را كشتند ، مىتواند قصاص كند .
و اگر كشته شد مكاتب ، در حكم مردن است ؛ و اگر جنايت زد بر بندهء مكاتب مولا عمدا ، قصاص از او نمىشود و نه در جنايت بعضى از او ؛ ولى مكاتب ، مستحقّ ارش است ؛
و همچنين [ اگر ] اجنبى آزادى بر مكاتب ، جنايتى وارد آورد ؛ ولى اگر بنده يا مكاتبى مساوى [ با ] او ، به او جنايتى زد ، مىتواند قصاص نمايد .
[ مسئلهء ] ( يازدهم ) : اگر بندهء مولا بر مكاتب جنايتى زد ، نمىتواند از او قصاص نمايد مگر به اذن مولا ؛ و اگر خطأ بود ، مولا نمىتواند او را منع كند از گرفتن ارش ؛ و اگر ابراء كرد جانى را ، نافذ نيست مگر به اذن مولا .
و قصاص مىشود از مكاتب مطلقى كه بعضى از او آزاد شده [ است ] ، اگر جنايتى به آزاد يا مثل خود وارد آورد ؛ ولى اگر بندهء
] 241 / A [
خالص ، جنايتى وارد آورد ، قصاص نمىشود ، و نه اگر مجني عليه ، حرّيتش كمتر بود ؛ بلكه به نسبت آزادى ، ارش تعلّق مىگيرد و به نسبت رقّيت ، بندهء مجني عليه مىشود ؛
هامش
( 1 ) . كسى كه بر او جنايتى وارد آمده است .