مطلب چهارم : آنچه مندرج در تحت بيع است
[ و ] اقسام « 1 » آن ، شش [ عدد ] است :
اوّل : زمين و ساحت و بقعه و عرصه ؛ كه اگر آنها را فروخت ، داخل نمىشود تحت آن ، درخت و زرع و بذر در زمين . و مخيّر است مشترى - در صورت جهل او به اين كه [ آيا ] در مبيع اينها بوده [ است ] - ؛ ميان ردّ [ كردن ] مبيع و گرفتن ثمن ؛ و ميان امضاى معامله . و داخل مىشود اينها در ضمان مشترى به تسليم بايع به مشترى ، هرچند كه انتفاع مشترى به آن متعذّر بوده باشد . و داخل مىشود سنگ مخلوق در زمين ، در بيع به خلاف سنگ مدفون از خارج ، كه آن داخل در بيع نمىشود ، و بايع مىتواند كه سنگ مدفون را نقل كند از آنجا ؛ ولى اگر نقل كرد ، بايد زمين را كه كنده ، صاف كند . و اگر مشترى جاهل بود كه در آن زمين سنگى مدفون است و آن زمين را خريد ، حقّ خيار دارد و مىتواند ردّ كند . و اگر در اين صورت بايع ، متعرّض سنگ نشد و آن سنگ هم ضررى از براى مشترى ندارد ، در اين صورت مشترى ، حقّ خيار ندارد .
دوم : بستان است ؛ ( بدان كه ) داخل مىشود در بيع بستان ، زمين و درخت ؛ و بنا ، داخل نيست على اشكال ؛ ولى بنا ، داخل در بيع قريه مىشود و درخت هم ، داخل مىشود ؛ ولى مزارع آن قريه ، داخل در بيع آن قريه نمىشود .
سوم : خانه است ؛ كه مندرج مىشود در بيع آن ، زمين و ديوار و اتاق بالا و پايين ، مگر آن كه طرف بالا مستقلّ باشد در سكنا [ كه ] در اين صورت داخل در بيع خانه نمىشود ، و آنچه در خانه ثابت است و آنچه منصوب است در خانه به جهت شغلى مثل نردبان منصوب و چوب داخل [ شده ] در بناء و در كار گذارده شده و قفل [ ها ] و آنچه از گچ و گل بر ديوار خانه بنا مىكنند به جهت ميخ و غيره . و مندرج نمىشود در بيع خانه ، درخت [ هاى ] خانه ؛ اگرچه بگويد : فروختم « اين خانه [ را ] با تمام حقوق در آن » ، مگر آن كه بگويد : « فروختم اين خانه را و هرچه كه در اين خانه بر آن بسته مىشود » ، يا شبه اين لفظ ؛ كه در اين صورت درخت هم داخل است . و منقولات ، داخل در بيع خانه نيست ، مگر قفل و كليد كه داخل است و همچنين اشياى منصوبه
هامش
( 1 ) . در متن ارشاد موجود « الفاظ » بدل « اقسام » مىباشد .