فروختن يك جامه ، به دو جامه يا يك اسب ، به دو اسب يا يك خانه ، به دو خانه ، يا يك تخم [ مرغ ] ، به دو تخم [ مرغ ] . و بعضى در اين مقام ، حكم به ثبوت ربا فرمودهاند « 1 » - اگر عددى باشد - ، مثل همان مثال تخم [ مرغ ] .
[ مسئلهء ] ( دهم ) : جايز نيست فروختن رطب به خرماى [ خشك ] متعارف ، نه متفاوتا به جهت آن كه فعل ربا است ؛ و نه به متساوى در مقدار ، به جهت آن كه رطب هنگامى كه بخشكد ، از آن كم مىشود ؛ و همچنين ، هرچه در اين حكم باشد كه نه متفاوتا بيعش جايز است و نه متساويا ؛ مثل فروختن گوشت تازه به گوشت بريان شده ؛ و فروختن انگور ، به مويز و گندم تر ، به گندم خشك .
[ مسئلهء ] ( يازدهم ) : جايز است فروختن گوشت ، از جنسى به جنس خودش ؛ مثل گوشت گوسفند و برّه بنابر قولى ؛ « 2 » و فروختن يك من گندم ، به يك من گندم كه در آن كاه يا خاك كمى بوده باشد . و جايز است فروختن يك درهم و يك دينار ، به دو مدّ گندم يا به دو درهم ؛ و همچنين هرچه شبيه به آن باشد .
[ مسئلهء ] ( دوازدهم ) : جايز است فروختن كم را به مساوى آن ، از جنس زايد به اين كه زياد را مشترى به او ببخشد .
[ مسئلهء ] ( سيزدهم ) : ربا متحقّق نمىشود ميان پدر و پسر ؛ و نه ميان مولا و بندهء مختصّ به او
] 76 / B [
كه شريكى در او نداشته باشد ؛ و همچنين ربا نيست ميان زن و شوهر ؛ و نه ميان مسلم و حربى . و ثابت مىشود ربا ، ميان مسلم و ذمّى ، بنابر قولى . « 3 »
هامش
( 1 ) . برخى از فقيهانى كه چنين فتوا دادهاند ، عبارتند از :
الف : ابن جنيد اسكافى به نقل علّامه حلّى در مختلف الشيعة ، ج 5 ، ص 114 ، م 77 .
ب : شيخ مفيد در المقنعة ، ص 605 .
ج : سلّار ديلمى در المراسم ، ص 179 .
( 2 ) . فتواى مرحوم ابن ادريس حلّى در السرائر ( ج 2 ، ص 258 و 260 ) و محقّق حلّى در المختصر النافع ( ص 152 ) ، چنين است .
( 3 ) . برخى از فقيهانى كه چنين فتوا دادهاند ، عبارتند از :
الف : شيخ طوسى در النهاية ، ص 376 .
ب : ابن ادريس حلّى در السرائر ، ج 2 ، ص 252 .
ج : محقّق حلّى در شرايع الإسلام ، ج 2 ، ص 40 و المختصر النافع ، ص 152 .