( يَوْمَئِذٍ )
يعنى روزى كه جهنّم را مىآورند .
( يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ )
يعنى پند گرفته و كافر توبه مىكند .
( وَ أَنَّى لَهُ الذِّكْرى )
زجاج گويد : يعنى و از كجا براى او توبه باشد و بعضى گفتهاند : يعنى انسانى بخاطر ميآورد آنچه را كه تقصير و تفريط كرده است زيرا يقينا ميداند آنچه را كه به او وعده داده شده پس چگونه تذكّر او را نفع دهد ، براى او اثبات تذكّر نموده سپس آن را از او نفى نمود ، به معناى اينكه او بسبب آن منتفع نشود پس مثل اينكه نبوده است و شايسته بود در وقتى متذكّر شود كه برايش مفيد باشد ، پس خداوند سبحان حكايت كرد آنچه را كه كافر و گنهكار جنايتكار بر نفس خود ميگويد و آرزوى آن را بقول خودش مىكند ، و فرمود :
( يَقُولُ يا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَياتِي )
يعنى آرزو مىكند كه اى كاش طاعات و حسنات را براى زندگى بعد از مرگش و يا آرزو مىكند عملى را كه به جهت زندگى ابدى بجا آورده بود ، بقولش
( يا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَياتِي )
اى كاش مقدّم ميدانستم براى زندگى ابديم عمل صالح و شايستهاى براى آخرت چنانى ام كه موتى در آن نيست ، سپس خداوند سبحان فرمود :
( فَيَوْمَئِذٍ لا يُعَذِّبُ عَذابَهُ أَحَدٌ )
يعنى پس در اين روز عذاب نمى كند عذاب خدا را هيچكس از خلق خدا .
( وَ لا يُوثِقُ وَثاقَهُ أَحَدٌ )
و نميبندد بستن او را يعنى بستن خدا را احدى از خلق خدا و مقصود اينست كه در دنيا احدى عذاب نميكند مانند عذاب خدا كافرين را در اين روز و زندانى نميكند هيچكس در دنيا مثل وثاق و زندان خدا كافرها را در روز قيامت .