ترجمه :
بنام خداوند بخشاينده مهربان ( 1 ) آن گاه كه يارى خدا و فتح آمد ( 2 ) و ديدى كه مردم را گروه گروه داخل دين خدا ميشوند ( 3 ) پس براى شكر پروردگارت تسبيح بگو و استغفار و طلب آمرزش كن از او كه او قبول كننده توبه است .
اعراب :
مفعول جاء محذوف است و تقديرش اين است آن گه كه آمد تو را نصر و يارى خدا و جواب اذا محذوف است و تقديرش اذا جاء نصر اللَّه حضر اجلك آن گه كه يارى خدا آمد اجل تو حاضر شود ، و بعضى گفتهاند جوابش فاء در قول خدا ، فسبّح است ، و افواجا منصوب بر حاليت است .
تفسير :
( إِذا جاءَ )
آن گه كه اى محمد آمد
( نَصْرُ اللَّهِ )
يارى خدا بر كسى كه دشمنى كند با تو و ايشان قريش بودند .
( وَ الْفَتْحُ )
كه فتح مكه باشد ، و اين بشارتى بود از خداى سبحان به پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله بنصر و فتح قبل از وقوع امر .
( وَ رَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْواجاً )
و ديدى كه مردم جماعتى بعد از جماعت ديگر و گروهى بعد از گروه ديگر داخل دين خدا شدند ، و مقصود بدين اسلام و التزام به احكام آن و اعتقاد بصحّت آن و قرار نفس بر عمل كردن به آن .
حسن گويد : چون رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله مكّه را فتح نمود عرب گفت امّا در اين وقت محمد صلّى اللَّه عليه و آله باهل حرم غالب شد و