و برخى گفتند : هر يك از آنها ميخواهند كه پيامبرى باشند كه به آنها وحى برسد و پيروى كردند و ناراحتند از اينكه تابع و پيرو باشند .
و گفتهاند : اين تفسير آيهاى است كه خداى تعالى فرموده
( وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُهُ )
و هرگز بصعود و بالا رفتن تو ايمان نميآوريم مگر از آسمان براى ما كتابى كه بخوانيم بياورى . پس فرمود
( كَلَّا )
يعنى حقّا نيست آنچه اينها گفتند و اينطور نميباشد
( بَلْ لا يَخافُونَ الْآخِرَةَ )
بلكه نميترسند قيامت را بانكار وجود و صحّت آن و اگر ترسيده بودند عذاب آخرت را هر آينه انكار آيات نميكردند بعد از قيام براهين و معجزات
( كَلَّا )
يعنى حقّا
( إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ )
يعنى اينكه قرآن ياد آور و موعظه است
( فَمَنْ شاءَ ذَكَرَهُ )
يعنى هر كس خواهد پند گيرد به قرآن زيرا كه قدرت و توانايى پند گرفتن را دارد
( وَ ما يَذْكُرُونَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ )
و متذكّر نميشوند مگر اينكه خدا خواهد . و اين مشيّت غير از اراده و خواستن اوّلست زيرا اگر هر دو مشيّت يكى بود تناقض ميشد . پس مشيّت اوّل اختيار و دوّم مشيت اكراه و اجبار است . و معنا اينست كه اين كفّار به ياد خدا نمىافتند مگر اينكه خداى تعالى آنها را مجبور نمايد . و گفتهاند : معنايش اينست مگر اينكه خدا بخواهد از جهتى كه امر فرموده و نهى از ترك آن نموده و وعدهء ثواب و بيم عذاب از ترك آن داده . پس مشيّت او جلوتر بوده ، يعنى نميخواهند مگر اينكه خدا اين را خواهد
( هُوَ أَهْلُ التَّقْوى وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ )
قتاده گويد : يعنى اوست شايسته اين كه از محرّمات او پرهيز و اهل آنست كه ببخشد گناهان را . و مرفوعا از انس بن مالك روايت شده كه گفت رسول خدا ( ص ) اين آيه را تلاوت كرد و گفت خداى تعالى فرمود . منم اهل آنكه از من بترسند و با من خداى ديگرى قرار ندهند . پس كسى كه پرهيز كرد از اينكه خدايى با من قرار دهد منم اهل آنكه بيامرزم و ببخشم