و برخى گفتند : هر يك از آنها ميخواهند كه پيامبرى باشند كه به آنها وحى برسد و پيروى كردند و ناراحتند از اينكه تابع و پيرو باشند . و گفتهاند : اين تفسير آيهاى است كه خداى تعالى فرموده ( وَ لَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنا كِتاباً نَقْرَؤُهُ ) و هرگز بصعود و بالا رفتن تو ايمان نميآوريم مگر از آسمان براى ما كتابى كه بخوانيم بياورى . پس فرمود ( كَلَّا ) يعنى حقّا نيست آنچه اينها گفتند و اينطور نميباشد ( بَلْ لا يَخافُونَ الْآخِرَةَ ) بلكه نميترسند قيامت را بانكار وجود و صحّت آن و اگر ترسيده بودند عذاب آخرت را هر آينه انكار آيات نميكردند بعد از قيام براهين و معجزات ( كَلَّا ) يعنى حقّا ( إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ ) يعنى اينكه قرآن ياد آور و موعظه است ( فَمَنْ شاءَ ذَكَرَهُ ) يعنى هر كس خواهد پند گيرد به قرآن زيرا كه قدرت و توانايى پند گرفتن را دارد ( وَ ما يَذْكُرُونَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ ) و متذكّر نميشوند مگر اينكه خدا خواهد . و اين مشيّت غير از اراده و خواستن اوّلست زيرا اگر هر دو مشيّت يكى بود تناقض ميشد . پس مشيّت اوّل اختيار و دوّم مشيت اكراه و اجبار است . و معنا اينست كه اين كفّار به ياد خدا نمىافتند مگر اينكه خداى تعالى آنها را مجبور نمايد . و گفتهاند : معنايش اينست مگر اينكه خدا بخواهد از جهتى كه امر فرموده و نهى از ترك آن نموده و وعدهء ثواب و بيم عذاب از ترك آن داده . پس مشيّت او جلوتر بوده ، يعنى نميخواهند مگر اينكه خدا اين را خواهد ( هُوَ أَهْلُ التَّقْوى وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ ) قتاده گويد : يعنى اوست شايسته اين كه از محرّمات او پرهيز و اهل آنست كه ببخشد گناهان را . و مرفوعا از انس بن مالك روايت شده كه گفت رسول خدا ( ص ) اين آيه را تلاوت كرد و گفت خداى تعالى فرمود . منم اهل آنكه از من بترسند و با من خداى ديگرى قرار ندهند . پس كسى كه پرهيز كرد از اينكه خدايى با من قرار دهد منم اهل آنكه بيامرزم و ببخشم
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢٦ — صفحة 88
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٨٨