مقاتل گويد : اين پاسخ ابى جهل ( هشام بن مغيره ) است هنگامى كه گفت نيست براى محمّد يارانى مگر نوزده نفر . عطاء گويد يعنى و نميداند عدد فرشتگانى كه خدا آفريده آنها را براى شكنجه و عذاب اهل آتش مگر خدا و معنايش اينست كه نوزده نفر پاسبانان و نگهبانان آتشند و براى آنها از ياران و لشكرها آن اندازه است كه جز خدا نميداند آن گاه برگشت به ذكر سقر و فرمود :
( وَ ما هِيَ إِلَّا ذِكْرى لِلْبَشَرِ )
يعنى و نيست آن مگر تذكره و موعظه براى آدمى كه به ياد آورند و دورى كنند از آنچه موجب در آتش رفتن مىشود .
و بعضى گفتند كه معناى آن اينست كه نيست اين آتش در دنيا مگر تذكره و ياد بودى براى آدمى از آتش آخرت تا انديشه كنند در بارهء آن ، و دورى نمايند آتش سراى ديگر را و برخى گفتند و نيست اين سوره مگر ياد بودى براى مردم .
و بعضى گفتند . و نيست اين فرشتگان نوزده نفرى مگر براى عبرت و اعتبار مردم كه استدلال كنند به آن بر كمال قدرت خداى تعالى و از گناهان دورى نمايند .
هامش
( حزبى بوجود ميآيند بنام بابى و بهايى كه شعار آنها عدد نوزده خواهد بود خواسته پيشگويى نموده و خبر از آينده دهد كه عدد مزبور عدد مباركى نيست زيرا عدد پاسبانان و يا زبانههاى آتش دوزخ است .