آيه نازل شد ابو جهل ( لعنه اللَّه ) گفت بمردم قريش ( و اهل مكّه ) مادرتان در مرگتان بنشيند ، آيا ميشنويد پسر ابى كبشه ( كنيه عبد المطلب ) است خبر ميدهد كه خزينه داران و پاسبانان دوزخ نوزده نفرند و شما مردم بسيار دلير هستيد آيا عاجز و ناتوانست هر ده نفر از شما كه يكى از پاسبانان و نگهبانان دوزخ را نابود كند .
ابو الاسود جحمى گفت من هفده نفر آنها را كفايت ميكنم ده نفر آنان را بر پشت و گردهام و هفت نفر را بر شكم و شما همگى دو نفر از آنها را نابود كنيد پس فرود آمد
( وَ ما جَعَلْنا أَصْحابَ النَّارِ إِلَّا مَلائِكَةً )
قرار نداديم ياران آتش را مگر فرشتگان .
ابن عبّاس و قتاده و ضحّاك گويند : معنايش اينست و ما قرار نداديم پاسبانان آتش كه ادارهء آن در اختيار و توليت آنان است مگر فرشتگان ، قرار داديم شهوت و ميل آنان را در عذاب كردن اهل آتش و قرار نداديم آنها را از اولاد آدم چنان كه در ذهن شماست پس توانايى و قدرت بر آنها داشته باشيد .
( وَ ما جَعَلْنا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا )
و قرار نداديم عدد آنها را
هامش
( كلمهء عشر تا تسعه عشر است و هر واحدى از عشر به بالا شايسته و صلاحيت دارد و نوزده بزرگتر عدديست كه در مبالغه كفايت مىكند و مناسب رؤس آيات هم هست . پس مبهوت ماند و گفتم اين چيزيست كه بخاطر من رسيده بنا بر جواز اين عدد و احتمال و گرنه نميداند دقايق كلام خدا را مگر خودش .
و امام فخر رازى وجوهى معنوى ياد كرده كه از آنهاست تناسب عدد نوزده است با قوا و نيروهاى حيوانى كه محرّك و داعى گناهانيست كه به دوزخ ميكشاند و آنها منحصر در نوزده است . و خدا داناست .
( شعرايى )