و بعضى گويند : فعّال است چيزى را كه بخواهد ايجاد كند و اعاده نمايد سپس خداوند سبحان ياد نمود خبر جماعت كفّار را و فرمود :
( هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ الْجُنُودِ )
آيا به تو رسيد خبر آن كسانى كه لشكر كشيدند براى پيامبران خدا . يعنى آيا خبر آنها به تو رسيده است .
و برخى گفتهاند : مقصود قطعا به تو رسيده است . سپس بيان كرد اصحاب لشكر را و فرمود :
( فِرْعَوْنَ وَ ثَمُودَ )
و مقصودش اينست ياد كن اى محمّد داستان آنها را ياد كردن شخص عبرت گيرنده كه چگونه تكذيب كردند پيامبران خدا را . و چگونه عذاب بايشان فرود آمد و چگونه پيامبران صبر كردند ، و چگونه خدا آنها را يارى كرد .
پس تو هم صبر كن چنانچه آنها صبر كردند تا نصرت و يارى الهى به تو برسد چنانچه بايشان رسيد . و اين از مختصر گويى علم بديع و اشاره فصيح چنانى است كه كلام صريح هم جاى آن را نگيرد .
( بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا )
بلكه آنهايى كه كافر شدند يعنى مشركين قريش .
( فِي تَكْذِيبٍ )
تو و قرآن تواند آنها از چيزى كه موجب اعتبار است اعراض كردند . و اقبال نمودند به چيزى كه موجب كفر و طغيان است .
( وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ )
و خداوند از پشت آنها احاطه دارد يعنى ايشان در قبضه قدرت خدا و سلطنت اويند از او فوت نميشوند مانند آنكه محاصره و احاطه شده از اطرافش و براى او امكان فرار و فوت شدن ندارد و اين از بلاغت قرآنست .