شدّ و سختى است . و چيزى كه دلالت مىكند بر اينكه عرب سجّين را نميشناخت آن قول خدا
( وَ ما أَدْراكَ ما سِجِّينٌ )
زجاج گويد : يعنى اين از آن چيزها نيست كه تو و قومت دانسته باشى . سپس براى تفسير اين گويد
( كِتابٌ مَرْقُومٌ )
يعنى پرونده معلومى است كه در آن نوشته شده چيزهايى كه آنها را ناراحت و چشمانشان را تيره و تار نمايد .
و برخى گفتهاند : معناى مرقوم اينست كه بشرى براى ايشان رقم زده مثل اينكه آنها را علاقه و نشانه گذارده كه به آن كفّار شناخته مىشود . و وجه صحيح و درست اينست كه
كِتابٌ مَرْقُومٌ
تفسير سجّين نيست براى اينكه سجّين چيزى از
كِتابٌ مَرْقُومٌ
نيست ( زيرا گفته شد كه سجّين محلّى است در انتهاى ، و عمق زمين هفتم ) .
و جز اين نيست كه
كِتابٌ مَرْقُومٌ
تفسير كتاب ياد شده در آيه
إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ
كه آن كتاب مرقوم يعنى مكتوب و نوشته شده كه حروف آن روشن و خوانا است
( وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ )
اين تهديد است براى كسى كه پاداش و كيفر كردار روز قيامت را تكذيب نموده و تصديق نكند و صاحب نظم ياد كرده كه اين منتظم بقول خدا .
يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ
است و البتّه قول خدا .
كَلَّا إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ
و آنچه متّصل به آنست جمله معترضه بين آنهاست . آن گاه خداى سبحان تفسير كرد مكذّبين را و فرمود :
( الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ )
آنهايى كه تكذيب ميكنند روز پاداش را زيرا كسى كه باطل را تكذيب كند . وعيد و بيم ، متوجّه او نخواهد شد بلكه كسى كه باطل را تكذيب كند ممدوح است آن گاه گفت
( وَ ما يُكَذِّبُ بِهِ )
يعنى تكذيب روز پاداش نكند
( إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ )
مگر هر متجاوز از حقّ بباطلى
( أَثِيمٍ )
بسيار