آيا خلق شما بعد از مرگ در نزد شما سختتر است در باطن و ضمير شما ، يا آسمانها و حال اينكه هر دو در قدرت خداى تعالى يكسانست و اين مثل قول اوست كه ميفرمايد :
( لَخَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ )
هر آينه خلق آسمانها و زمين بزرگتر است از خلق مردم . سپس شروع كرد پس بيان نمود خداى سبحان كه چگونه خلق كرد آسمانها را و گفت
( بَناها )
بنا كرد خداى تعالى آن خدايى كه بزرگ بر او نيست خلق چيزى
( رَفَعَ سَمْكَها )
بلند نمود سقف آن و آنچه از آن بلندتر است .
( فَسَوَّاها )
پس آن را استوار نمود بدون شكاف و سستى و تفاوت و برخى گفتهاند سوّاها يعنى آن را محكم گردانيد و قرار داد آن را در تصرّف فرشتهها
( وَ أَغْطَشَ لَيْلَها )
ابن عبّاس و مجاهد و قتاده گويند : يعنى شبش را تاريك و ظلمانى نمود
( وَ أَخْرَجَ ضُحاها )
يعنى روز آن را روشن نمود و شب و روز را اضافه به آسمان نمود براى اينكه منشأ تاريكى و روشنايى بسبب غروب و طلوع خورشيد بنا بر آنچه كه خداوند عزّ و جلّ تدبير نموده از آسمانست .
( وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها )
يعنى بعد از آفرينش آسمان پهن نمود آن را از گسترش و آن بسيط است . ابن عبّاس گويد : البتّه خداوند تعالى زمين را بعد از آسمان گسترش داد اگر چه زمين پيش از آسمان آفريده شده و آن در زير كعبه مجتمع بود . پس آن را پهن نمود .
مجاهد و سدى گويند : معنايش و زمين را با اين گسترش داده است چنان كه گفت :
( عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِكَ زَنِيمٍ )
يعنى مع ذلك با اين
( أَخْرَجَ مِنْها )
- يعنى از زمين
( ماءَها )
ابن عبّاس گويد : و معنايش اينست : نهرها ، و درياها و چشمه سارها را جارى ساخت
( وَ مَرْعاها )
از آنچه مردم و حيوانات