ناخر و نخر استخوان پوسيده و ميپوسد پس او پوسيده است .
( قالُوا تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ )
يعنى كفّار ميگويند اين برگشت حتمى بعد از مرگ برگشت زيانست . و معنايش اينست كه اهل آن زيانكارند براى ايشان از نعمتهاى دنيا منتقل شدند به عذاب آتش . و خاسر آنست كه - سرمايهاش از بين رفته باشد . و بدرستى كه گفتند
( كَرَّةٌ خاسِرَةٌ )
بر معناى اينكه چيزى از آن بدست نيايد مثل خسران و زيانى كه فائدهاى از آن حاصل نشود . پس مثل اينكه ايشان گفتهاند : آن مانند زيان رفتن سرمايه است كه تجارتى با آن نشود پس همچنين به اين برگشت زندگى نخواهد آمد .
و بعضى گفتهاند : يعنى اگر اين مطلب همانطور است كه محمّد ( ص ) ميگويد كه من مبعوث ميكنم و عذاب مينمايم . پس اين برگشت براى ما زيان آور است . سپس خداوند سبحان اعلام فرمود كه بعث بر من سهل و آسان است پس گفت
( فَإِنَّما هِيَ )
يعنى نفخه دوّم
( زَجْرَةٌ واحِدَةٌ )
يعنى يك صيحه از اسرافيل است كه ميشنوند مردگانى كه در دل خاك و زمين هستند پس زنده ميشوند . و آن گفته خداوند است .
( فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ )
حسن و قتاده و مجاهد و غير ايشان گويند : و آن روى و پشت زمين است . و بعضى گفتهاند : زمين را ساهره گفتهاند براى اينست كه همواره در شب و روز مشغول در رويانيدنست . و براى همين گفته شده بهترين مال چشمه آبست در زمين سست و نرم ( حاصل خيز ) كه وقتى خوابيدى بيدار شوى در سحر آن و وقتى از آن غيبت و مسافرت نمودى گواهى دهد ( كه تو به آن رسيدى ) سپس اسم شد براى هر زمينى .
و بعضى گفتهاند : مقصود از اين زمين عرصه و زمين قيامت است براى