ميگردد . خداوند تعالى سوگند ياد كرده به اين چيزهايى كه تعداد نمود و بعضى گفتهاند : تقديرش اينست . و ربّ النازعات و پروردگار فرشتگان كه جان كفّار را ميگيرند و آنچه بعد از آن ذكر نموده و اين ترك ظاهر است بدون دليل و امام باقر و امام صادق عليهما السّلام فرمودند : كه براى خداى تعالى است كه به آنچه ميخواهد از خلقش سوگند بخورد و نيست براى خلق او كه سوگند ياد كنند مگر به او و دليل در اين اينست كه خداوند سبحان سوگند مىخورد بخلقش براى تنبيه بر موردى كه در آن اعتبار و عبرت است و براى اينكه قسم دلالت مىكند بر بزرگى شأن آنچه قسم به او خورده شده و جواب قسم محذوف است . پس مثل اينكه خداوند سبحان قسم خورده پس فرموده سوگند به اين چيزها كه هر آينه بر انگيخته خواهيد شد و محاسبه خواهيد گرديد
( يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ )
روزى كه صيحه مىزند صيحه زنندهاى بشدّت يعنى دميدن و نفخه اوّلى كه ميميرند در آن جميع خلايق .
و الرّاجفة : صيحه بزرگى است كه در آن تردد و اضطراب است مانند رعد وقتى كه ميخواهد به بارد
( تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ )
يعنى نفخه و دميدن دوّم كه در پى نفخه اوّل ميآيد و آن همان نفخهاى است كه مردم با آن بر انگيخته و مبعوث ميشوند و آن مثل قول اوست كه فرمود : و دميده شد در صور پس هر كه در آسمان و هر كه در زمين بود فرياد كشيد مگر آنكه را خدا خواهد سپس دميده شود در آن بار ديگر پس در اين هنگام است كه ايشان بر خاسته و
هامش
( كه گفته شد نيست . چون بعالم روحانى هم آسمان گفته مىشود براى علوّ و بلندى معنوى آن و يا باعتبار اينكه اجسام آن در تحت تدبير ملائكه است پس اگر گفته شود اين آيات مذهب حكماء را كه قائل بعقول عشره هستند و آنچه اشراقيون گفتهاند در ارباب انواع تأييد مىكند . مىگوييم اگر آنچه گفتهاند ملائكه را قصد كردهاند نزاعى با ايشان در اصطلاح نيست . ( مترجم )