مىكند كه اى كاش خاك بود و عود نميكرد و محاسبه نميشد تا اينكه از عذاب آن روز خلاص و راحت باشد . زجاج گويد : معناى
( يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً )
اينست اى كاش من روز قيامت زنده نميشدم .
عبيد اللَّه بن عمر گويد : روز قيامت كه شود زمين كشيده شود و مسطّح گردد و تمام جنبندهها و شاخدارى كه با شاخش گوسفندى را زده است مجاهد گويد : روز قيامت قصاص مىشود از حيوان شاخدارى كه حيوان بى شاخى را شاخ زده . . . . گويند : بدرستى كه خداوند جمع مىكند ميان وحشيها و هوام و پرندگان و هر چيزى را جز جنّ و انس را پس ميگويد كيست پروردگار شما پس ميگويند الرّحمن الرّحيم . پس خداوند بايشان ميگويد بعد از آنكه قضاوت ميان آنها نمود حتّى از شاخدار قصاص كند كه بى شاخى را شاخ زده . البتّه ما شما را ايجاد كرديم و براى فرزندان آدم شما را تسخير نموديم و شما در روزهاى زندگيتان مطيع بوديد . پس بر گرديد بسوى آنكه بوديد خاك باشيد . پس خاك مىشود . پس وقتى كافر اين منظره را ديد آرزو مىكند كه اى كاش من در دنيا بر صورت و قيافه خوك بودم روزيم مانند روزى آنها و در آخرت بودم خاك .
و بعضى گفتهاند : مراد بكافر در اينجا ابليس و شيطانست كه آدم را سرزنش كرد به اينكه از خاك آفريده شده و افتخار به آتش نمود . پس در روز قيامت وقتى بزرگوارى آدم و فرزندان او را ديد ميگويد :
يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً
« 1 »
هامش
( 1 ) مترجم گويد : حاكم حسكانى در شواهد التّنزيل گويد : فرات بن ابراهيم كوفى گويد : حديث كرد مرا جعفر بن محمّد فزارى از محمّد بن حسين از محمّد بن حاتم از ابى حمزه ثمالى . گفت پرسيدم از حضرت باقر عليه السّلام از قول اللَّه تعالى( عَمَّ يَتَساءَلُونَ عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ )پس فرمود على