روشن شدن نادانى و گمراهى و زشتى افعال آنان .
( إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ )
مراد از
( إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ )
انّ ساعات اللّيل است چون ساعات از ليل ناشى و ايجاد مىشود ، و در واقع تقدير جمله چنين است :
انّ اللّيل النّاشئة . و بنا بر اين معناى جمله اينست همانا ساعتهاى شب .
ابن عبّاس گويد : آن تمام شب است براى اينكه بعد از روز ميآيد .
مجاهد گويد : آن ساعت تهجّد از شب است .
عبد اللَّه بن مسعود و سعيد بن جبير گويند . بلغت حبشيه آن شب خيزيست .
عايشه گويد : آن قيام بعد از خواب است .
حسن و قتاده گويند : آن قيام بعد از نماز عشاء است .
از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السّلام روايت شده كه فرمودند آن قيام آخر شب است تا نماز شب .
( هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً )
يعنى آن سنگينتر و پر زحمتتر و دشوارتر است براى اينكه شب موقع راحت و آسايش و عمل در آن موجب زحمت و ناراحتى است بنا بر قرائت كسى كه وطأ بكسر واو و الف ممدود خوانده است معنايش اينست كه توافقش بيشتر براى گوش و چشم است يعنى كه قلب و زبان و گوش مصلّى توافق بر فهميدن و فكر كردن دارد زيرا قلب در آن وقت مشغول به چيزى از امور دنيا - نيست .
( وَ أَقْوَمُ قِيلًا )
يعنى درستتر است براى قرائت و ثابتتر است براى سخن به جهت فراغت و آرامش دل و جدا بودن از آنچه را دل را مشغول ميدارد ( و اين قول از انس و مجاهد و ابن زيد است ) حضرت صادق عليه