و روشنايى آن از بين رفت
( وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ )
يعنى وقتى آسمان شكافته شد و در آن شكافها نمايان شد
( وَ إِذَا الْجِبالُ نُسِفَتْ )
يعنى هنگامى كه كوهها از جاى خود كنده شد مثل قول او كه گفته
( يَنْسِفُها رَبِّي نَسْفاً )
و برخى گفتهاند :
نسفت يعنى بسرعت و شتاب ميرود كه در روى زمين اثر و نشانهاى باقى نميماند
( وَ إِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ )
يعنى موقعى كه پيامبران جمع ميشوند براى آن وقت كه روز قيامت باشد تا شهادت و گواهى بر امّتها دهند . و آن قول او است كه ميفرمايد
( لِأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ )
ابراهيم و مجاهد و ابن زيد گويند . يعنى براى كدام روز تأخير افتادند و بر ايشان اجل را مثل زده براى جمع ايشان ، كه بندگان خدا از اين روز تعجّب ميكنند .
و بعضى گفتهاند : اقتت . يعنى شناخته شود وقت حساب و جزاء براى اينكه ايشان در دنيا نميدانستند چه وقت ساعت و موقع آن خواهد بود .
و برخى گفتهاند : شناخته شود ثواب و پاداش اعمالشان در اين روز و امام صادق عليه السّلام فرمود اقّتت يعنى بر انگيخته شود در وقتهاى مختلف سپس اين روز را خداى سبحان بيان فرمود و گفت
( لِيَوْمِ الْفَصْلِ )
يعنى روزى كه خداوند ميان مردم قضاوت و داورى كند آن گاه اين روز را بزرگداشته و فرمود :
( وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الْفَصْلِ )
نميدانى چه روز بزرگيست روز فصل و داورى پس خبر داد حال كسى كه تكذيب كند آن روز را و گفت
( وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ )
در اين روز واى به حال كسانى كه تكذيب كنندهگان باشند . اين تهديد و بيم دادنست و البتّه بيم دادن و وعيد را تخصيص داد به كسانى كه روز قيامت را انكار نموده و به آن تكذيب نمودند . به جهت اينكه تكذيب بقيامت موجب تمام گناهها مىشود گر چه با آن ذكر نشده و عامل در ظرف محذوف است و دلالت مىكند بر آن قول