اعراب :
زجاج گويد : در قول خدا
( وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً )
يا گفت هذا او كذا به معناى و او است زيرا تو هر گاه گفتى ( لا تطع زيد او عمرا ) اين را اطاعت كرده و ديگرى را نكرد عاصى نيست براى اينكه تو امر نكردى او را كه هر دو را اطاعت نكند . و وقتى گفتى
( لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً )
پس او دلالت كند بر هر يك از آنها كه اهل است اينكه عصيان كند و هر دو تاى آنها اهلند كه معصيت نمايند چنانچه وقتى گفتى ( جالس الحسن او ابن سيرين ) پس مسلّما گفتهاى كه هر يك از آن دو نفر اهليت دارند كه با آنها مجالست كنى . « 1 » بصير نحوى گويد : او هذه براى تخيير و اختيار كردنست ( اذا قلت اضرب زيدا او عمروا ) معنايش اينست كه مخيّر هستى اين را بزنى يا آن را ولى وقتى گفتى ( لا تضرب زيدا او عمروا ) معنايش اينست كه هيچكدام را نزن پس حرام است بر او زدن هر دو بعلّت اينكه يكى از آنها در نفى تعميم دارد ديگرى را هم شامل مىشود .
ابن كيسان حمل كرده نهى را بر امر و ميگويد وقتى گفتى نه زن يكى از آن دو را حرام نكرده بر او زدن هر دو را . و البتّه در آيه حرام كرده طاعت آنها را
هامش
( 1 ) مترجم گويد : اهل تاريخ و دانشمندان رجالى گفتهاند : چون ميان حسن بصرى و ابن سيرين معبّر خواب معروف تنافر شديدى بود و هيچ كدام حاضر نبودند كه دوستان خود را ببينند كه با طرف او مجالست دارد و اگر ميفهميدند با او متاركه ميكردند براى همين گفتند يا با حسن بصرى مجالست - كن و با ابن سيرين معاشرت مكن و يا بالعكس با ابن سيرين باش و به طرف - حسن بصرى نرو كه جمعشان نشايد .