است كه سختىها پيوسته يكى بعد از ديگرى به او ميرسد و از شدّتى بيرون نميرود مگر اينكه سختتر از آن برايش خواهد آمد .
( إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَساقُ )
يعنى راندن آفريدههاست بمحشرى كه جزء خدا ديگرى مالك امر و نهى در آن روز نيست . « 1 » و بعضى گفتند : ميكشاند فرشته روح او را به آنجا كه خداوند تعالى امر فرمايد اگر اهل بهشت است او را بعلّيين و اگر اهل دوزخ و آتش است به سجّين كه درّهاى از جهنّم است مىبرند . و مساق محلّ و جايگاه سوق و راندن است .
( فَلا صَدَّقَ وَ لا صَلَّى )
يعنى چيزى تصدّق نداد و يا تصديق به چيزى ننمود و نماز براى خدا نخواند .
( وَ لكِنْ كَذَّبَ )
به خدا ( و پيامبر و روز قيامت و عقبات مرگ ) تكذيب نمود و گفت اينها همه دروغ است ( و در سورهء مدّثرهم كه گذشت دوزخيان در پاسخ بهشتيان ميگويند ما روز قيامت را دروغ پنداشتيم ) .
( وَ تَوَلَّى )
حسن گفت يعنى از طاعت خدا اعراض كرد .
قتاده گويد : يعنى كتاب خدا را تصديق ننمود و براى خدا نماز نخواند ، و ليكن تكذيب كرد قرآن و پيامبر را و از ايمان به آن اعراض نمود « 2 »
هامش
( 1 ) مترجم . گويد در آن روز بافرادى مانند شدّادها و عاد و ثمودها و نمرود و فرعونها و ستمگران و كافرها كه در دنيا ادّعاء خدايى كرده و كوسأَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلىزدند گفته مىشود .لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ. پادشاهى امروز از كيست هيچكس جرئت سخن گفتن ندارد جز وجود اقدس خاتم الانبياء ( ص ) و يا سيّد اولياء امير المؤمنين - على ( ع ) و يا حضرت احديّت جلّت قدرته . كه ميگويد :لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ( 2 ) مترجم گويد : در شواهد التّنزيل حاكم حسكانى ص 295 ط بيروت