شما ميپرسم به من خبر بدهيد . آيا من قدرت دارم كه استخوانهاى پراكنده شما را جمع نمايم .
حسن گويد : يعنى سوگند ميخورم بروز قيامت و نميخورم بنفس لوّامه . به اوّلى سوگند خورده و بدوّمى نخورده على بن عيسى گفت : و اين ضعيف است زيرا خارج از سياق كلام است و بهتر اينست كه بگفته بيشتر مفسّرين دو سوگند باشد . و جواب قسم محذوف است و باطنش اينست كه مطلب آن طور كه شما خيال كردهايد نيست مسلّما شما مبعوث و بر انگيخته خواهيد شد يا البته شما را بر انگيزانند . و كسى كه لا اقسم قرائت كرده لا را جواب قسم قرار داده . و نون را محذوف دانسته زيرا اراده نموده حال را و ما آنچه در اين گفته شده ياد كرديم در دليل و حجّت .
( و النّفس اللوّامة ) عطاء از ابن عبّاس روايت كرده يعنى بسيار سرزنش كننده و نيست نفس خوب و يا بد مگر اينكه صاحبش را ملامت و توبيخ مىكند در روز قيامت اگر كار خوب كرده باشد ميگويد چرا زياد نكردى و اگر كار بد كرده باشد ميگويد اى كاش نكرده بودم .
مجاهد گويد : ملامت بر گذشته مىكند . ميگويد چرا كردى ( فلان گناه را و چرا فلان طاعت را بجا نياوردى ) قتاده و مجاهد گفتهاند : مراد نفس لوّامه كافره است يعنى زياد ملامت كند خود را بر آنچه در گذشته از او سر زده .
حسن گفته آن نفس مؤمنه است ملامت مىكند خودش را در دنيا و محاسبه مىكند آن را و ميگويد چرا كردى و چرا تقصير نمودى پس انديشمند است هميشه در عواقب و پايان كار و گناهكار انديشه در امر آخرت نميكند و حساب نفس خود را نميكشد .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى) — صفحة 98
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٩٨