آن را خدا اراده كند و البتّه امر خدا رسيده به آنچه او اراده نموده پس مفعول حذف شده است .
اعراب :
وَ اللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ
مبتداء است و خبرش محذوف است براى دلالت كلام بر آن پس وقتى حذف تمام جمله جايز باشد حذف بعض آن جايز است و در صفت نيز آمده اگر چه كم باشد مثل قول خدا :
وَ أُوتِيَتْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ
( تؤتاه ) كه اين جمله حذف شده است .
تفسير :
خداوند سبحان پيغمبرش فراخواند و گفت :
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ
سپس امّتش را خطاب فرمود و گفت :
إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ
حسن و غير او گويند براى اينكه پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله آقاى مقدّم است ، پس وقتى ندا كرده شد و مخاطب شد بخطاب جمع امّتش داخل اين خطابند .
جبائى گويد : تقديرش اينست اى پيغمبر بگو بامّت خود وقتى زنهاى خودتان را طلاق گفتيد پس بنا بر اين پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله خارج از حكم است .
و بنا بر قول اوّل حكم او در امر طلاق حكم امّت اوست و اجماع و اتّفاق هم بر اين منعقد شده است و مقصود اينكه هر گاه تصميم گرفتيد كه زنهاى ، خود را طلاق گفته و متاركه نمائيد .
مانند قول خداى سبحان
إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ
هر گاه به نماز ايستاديد و قول او
فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ
هر گاه تلاوت قرآن نموديد
فَطَلِّقُوهُنَّ