بترسيد از خدا حق ترسيدن نيست ، براى اينكه هر كدام از اين دو تقوا التزام به ترك تمام گناههاست ، پس كسى كه اين كار را نمود البتّه عقاب خدا را اجتناب و پرهيز كرده ، براى اينكه كسى كه كار زشتى نكرد و بواجبى هم اخلال ننمود براى او عقابى نخواهد بود مگر اينكه در هر يك از دو كلام بيان اينست كه تكليف بنده را ملزم نميكند مگر در آنچه طاقت و توانايى دارد و هر يك از دو امر را خداوند فرمان داده و آنها مشروط باستطاعت مى باشد .
قتاده گويد : قول خدا
فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ
، ناسخ قول او ، اتقوا اللَّه حق تقاته است مثل اينكه ميگويد : در حال تقيّه و آنچه مانند تقيّه باشد از آنچه در آن مشقت بزرگى است ، ولى مقدور است رخصت داده شده « 1 » و غير قتاده گويد اين ناسخ نيست فقط مبيّن امكان عمل است به هر دو و آن صحيح است .
( وَ اسْمَعُوا )
از پيامبر آنچه براى شما تلاوت نمود و شما را موعظه كرده و امر و نهى مىكند .
( وَ أَطِيعُوا )
خدا و رسول را اطاعت كنيد .
( وَ أَنْفِقُوا )
از اموالتان در راه خدا .
خَيْراً لِأَنْفُسِكُمْ
مانند آنست
فَآمِنُوا خَيْراً لَكُمْ
و
انْتَهُوا خَيْراً لَكُمْ
و ذكر اينها گذشت .
هامش
( 1 ) مثل دروغ كه با تمام اهميت و بزرگى گناهش در بعضى از موارد رخصت داده شده ، يا نظير مسوّغات غيبة يا عناوين ثانويه اى كه مجوّز مىشود فعل منهى را . ( مترجم )