شعلهور ميگردد .
وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً
اين اوّل حكمى از خداى سبحان است .
ابن عبّاس و سدى گويند : يعنى اگر آدميان و جنّيان بر طريق ايمان استقامت ميورزيدند ما ايشان را مينوشانيديم آب گواراى فراوان . مقاتل گويد :
اراده نموده به اين آيه مشركين مكّه را . يعنى اگر ايشان ايمان آورده و بر راه هدايت استقامت ميداشتند ما آنها را سيراب ميكرديم از آسمان به آب فراوانى و اين بعد از آنى بود كه هفت سال برايشان باران نباريد .
و بعضى گفتهاند : اگر ايمان آورده و بر راه هدايت و راست استقامت كرده بودند ، هر آينه در دنيا برايشان توسعه ميداديم و مثل به آب فراوان زده ، براى اينكه تمام خوبىها و روزى در بارانست . و اين مانند قول خداى تعالى است كه ميفرمايد : و اگر ايشان بتورات عمل كرده بودند . . . تا آنجا كه ميفرمايد :
هر آينه ميخوردند از بالاى سرشان و از زير پاهايشان . و مانند قول خدا است هر آينه ميگشوديم برايشان . نازل ميكرديم بر آنها بركات آسمان و زمين را .
و برخى گفتهاند : يعنى اگر استقامت بر راه كفر كنند . پس همهء آنها كافر هستند ما به آنها مال بسيار ميدهيم و برايشان وسعت خواهيم كه امتحانشان در تكليف سخت شود . و براى اين فرمود :
لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ
فرّاء گويد به اين سبب ايشان را امتحان كنيم . و اين گفته ربيع و كلبى و ثمالى و ابو مسلم و ابن مجلنى است . و دليل آن آيه . پس چون فراموش كردند آنچه تذكّر داده شده بودن به آن گشوديم بر آنها . . .
و بعضى گفتهاند : يعنى با آنها معاملهء آزمايش كننده خواهيم كرد