وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً
مقصود اوّل و اساس خلقت آدم است و آدم از زمين آفريده شده و مردم همه فرزندان آدم هستند و اين مثل قول خداست .
وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً
. و از آدم و حوّاء ايجاد كرد و توليد نمود مردان و زنان بسيارى .
و بعضى گفتهاند : يعنى خداوند ايجاد كرد همه مخلوق و يا آدم را بتغذيه كردن آنچه زمين رويانيده و در آن نمو مىكند . و بعضى گفتهاند يعنى شما را از زمين ميروياند بعد از كوچكى به بزرگى و به بلندى و درازى بعد از كوتاهى .
ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيها
سپس شما را برميگرداند در زمين به صورت مردگان .
وَ يُخْرِجُكُمْ
و در روز قيامت زنده بيرون ميآورد شما را
( إِخْراجاً )
بيرون آوردنى و اين مصدر را براى تأكيد آورد .
وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِساطاً
و خداوند زمين را براى شما - مبسوط و وسيع قرار داد كه بتوانيد بر آن راه رويد و در آن مستقرّ و ثابت باشيد . سپس بيان كرد كه چنان قرار داد كه :
لِتَسْلُكُوا مِنْها سُبُلًا فِجاجاً
تا راههاى وسيع از آن را به پيماييد :
يعنى راههاى گشاد را .
ابن عبّاس گويد : تا راههاى گوناگون و بگفته بعضى « سبلا فى الصّحارى « صحرا نوردى » و فجاجا في الجبال » كوهنوردى كنيد .
و البته خداوند اقسام نعمتهاى ذكر شده را شمرده براى امتحان بر خلقش و تنبيه كردن ايشان بر اينكه حضرتش مستحقّ عبادت خالص از