تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّى
قتاده گويد : آتش بسوى خودش ميخواند كسى را كه ادبار از ايمان نموده و اعراض از طاعت خدا و رسول نمايد و مقصود اينست كه اين آتش كافرى را رها نميكند پس مثل آنست كه كافرها را ميخواند پس آنها از روى كراهت و ناراحتى اجابت ميكنند .
و بعضى گفتهاند : البتّه خداى تعالى آتش را به زبان ميآورد تا كافرها را بسوى خود بخواند .
جبائى گويد : يعنى زبانيه آتش ميخواند كسى را كه پشت نموده و اعراض از حقّ كرده پس خداى سبحان دعوت زبانيه را دعوت از آتش قرار داده است .
و بعضى گفتهاند : ميخواند يعنى عذاب مىكند . مبرّد اين را از خليل ، روايت كرده گويد : ميگويند خدا تو را خواند يعنى عذاب نمود تو را .
وَ جَمَعَ
مال را
فَأَوْعى
يعنى آن مال را در بانگ يا صندوق نگاه داشته و صرف در طاعت خدا نميكند . زكاتش را نميدهد . بوسيلهء آن صله رحم نمىنمايد .
و بعضى گفتهاند : از مسير باطل و حرام جمع و از صرف كردن در راه حقّ منع مىكند .
إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً
البتّه انسان حريص خلق شد ، يعنى بخيل ممسك كه از شدّت و بسيارى حرص جزع مىكند . اهل بيان گفتهاند :
تفسير اين آيه در آيه بعد است .
إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً وَ إِذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً
يعنى هر گاه نادار شود و تهيدست گردد خوددارى و صبر نكند . و هر گاه ثروتمند و توانگر گردد -