مقصود و تفسير :
سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ
مجاهد گويد : كه اين سائل آنست كه گفت بار خدايا اگر اين مطلب ( تعيين و نصب پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم علىّ بن ابى طالب عليه السّلام را بخلافت ) حقّ و از نزد تو است . . . و او نظر ابن حارث بن كلده بود پس معنايش اينست دعا كنندهاى دعا كرده بر عليه و ضرر خودش از عذاب واقع در حالى كه شتاب كرد بر آن عذاب و حال آنكه آن حتما بايشان واقع خواهد شد .
و حسن گويد : مشركان سؤال كردند و گفتند : اين عذابى كه اى محمّد تذكّر ميدهى براى كيست . پس جواب آمد كه آن :
لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ
براى كافرين است كه دافعى براى آن نيست .
جبائى گويد : نفرين كرد نفرين كنندهاى دربارهء عذاب كافرها و آن پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله بود و باء در به عذاب . زايد و براى تأكيد است چنانچه در قول خدا :
وَ هُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ
زايده است . و تقديرش اينست درخواست كرد سائلى عذاب واقع را .
و بعضى گفتهاند : آن به معناى عن مىباشد . و بر همين قول است تأويل گفته حسن براى اينكه ايشان پرسيدند : از عذاب كه آن براى كيست ؟
و بعضى گفتهاند : باء براى تعدّى است . يعنى به نازل كردن عذاب و بر آنست تأويل گفتهء مجاهد .
و بعضى گفتهاند : كه معناى
سَأَلَ سائِلٌ
بر قرائت كسى كه بالف قرائت كرده از سأل يسيل سيلا . و تقديرش اينست سال سيل سائل جارى شد سيل