مَا الْحَاقَّةُ
استفهام و معنايش تجليل حال قيامت و بزرگداشت شأن و مقام آنست . سپس خداوند سبحان در بيم دادن زياد كرده و فرمود .
وَ ما أَدْراكَ مَا الْحَاقَّةُ
يعنى مثل اينكه تو ميدانى آن چيست زيرا آن را معاينه نكرده و نديدهاى آنچه در آن است از چيزهاى ترسناك .
ثورى گويد : بمعلوم ما ادريك گفته مىشود و به آنچه معلوم نيست در تمام قران ما يدريك . و البتّه به كسى كه آن را ميداند ما ادريك گفته براى اينكه آن را بصفت ميداند . سپس خداوند سبحان خبر داد از تكذيب كنندگان به قيامت پس فرمود :
كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَ عادٌ بِالْقارِعَةِ
يعنى بروز قيامت . و البتّه نيكوست كه قارعه كناية جاى الحاقّة نهاده شود براى اينكه متذكّر به اين صفت هولناك شود بعد ذكر كردن به اينكه آن روز الحاقّة است و گرنه قطعا كافى بود كه بگويد ثمود و عاد تكذيب كردند به آن . سپس خبر داد خداى سبحان از چگونگى نابود شدن آنها . پس فرمود :
فَأَمَّا ثَمُودُ
پس ايشان قوم صالح ميباشند
فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ
ابن عبّاس و مجاهد گويند . يعنى هلاك شدند بسبب طغيان و كفرشان .
قتاده و جبائى و ابو مسلم گويند : يعنى هلاك شدند بسبب صيحه و فرياد طاغيه و آن صيحهء چنانى بود كه از حدّ تجاوز كرد تا ايشان را هلاك نمود .
زجاج گويد : هلاك شدند بسبب لرزيدن بى اندازه .
و بعضى گفتهاند : بسبب خصلت متجاوز مر حال غيرش را در شدّتى كه خدا اهل فساد را به آن هلاك نمود .
وَ أَمَّا عادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ
يعنى قوم و امّت هود . ابن عباس و