كيست كه پناه دهد . و بيدار شويد . پس كيست براى شما بياورد چنانچه مىگويى قم فزيد قائم . برخيز كه زيد ايستاده است . گويد فاء جواب شرط نيست جواب شرط فقط مدلول . أ رايتم . است گويد اگر خواستى فاء را زايد بگير مثل فاء در قول خدا فلا تحسبنّهم . و استفهام ساد مسدّد و مفعول أ رأيتم است مثل قول ايشان أ رأيت زيد اما فعل آيا زيد را ديدى چه كرد . و اين از مطالب دقيقه اوست .
مقصود و تفسير :
سپس خداوند سبحان مثلى براى كافر و مؤمن زده و فرموده
أَ فَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلى وَجْهِهِ
يعنى آيا كسى كه سرش به زمين افكنده و راه را نميبيند و نه كسى كه از جلوى او ميآيد و نه راست و چپ خود را مينگرد و او كافريست كه تقليد ( كوركورانه ) مىكند نميداند آيا او حقّ است و يا اين باطل است .
أَهْدى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا
هدايت يافتهتر است يا آنكه راست ايستاد راه و تمام جهات را مىبيند پس قدمش را جايى ميگذارد كه نلغزد . و او مؤمن چنانست كه راه حقّ را شناخته و پيموده و در آن مستقيم و ثابت مانده و ممكن است براى او رفع ضرر از خود نموده و جلب منفعت بسوى خود كند .
عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
يعنى بر راه آشكار محكم و اين معنى قول ابن عبّاس و مجاهد است و قتاده گويد : البتّه اين در آخرت است خداوند كافر را در روز قيامت محشور مىكند در حالى كه بر رو افتاده است چنان كه فرموده :
وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى وُجُوهِهِمْ
. ما روز قيامت ايشان را بر صورت ايشان محشور ميكنيم .
( قُلْ )
بگو اى محمّد به اين كافران
هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ
اوست آن كسى كه