و السّعير : آتش شعلهور است .
و اعتدنا : اصلش اعددنا يعنى آماده و مهيّا كرديم پس دال بدل بتاء شده است .
اعراب :
الَّذِي خَلَقَ
بدل از
الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ
است و ممكن است خبر مبتداء محذوف باشد . پس بنا بر اين وجه جايز است توقّف بر ما قبل او باشد و بنا بر وجه اوّل جايز نيست . و قول خدا
أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
تعليق است براى اينكه تقديرش اينست ليبلوكم فيعلم ايّكم احسن عملا . تا آزمايش كند شما را پس بداند كه كدام شما بهتر هستيد از جهت عمل .
و اىّ مرفوع است بابتدائيت . و البتّه ما قبلش در آن عمل نكرده بنا بر اصل استفهاميه . و طباقا منصوب است بنا بر حاليّت هر گاه در سماوات معنى الف و لام ( السّماوات ) اراده كنيم . يعنى معرفه باشد .
و اگر سماوات را نكرده گرفتيم طباقا صفت آن خواهد بود و قول خدا :
كرّتين ، منصوب بنا بر مصدريّت است يعنى رجعتين دو برگشت .
مقصود و تفسير :
خداى سبحان خبر از عظمت و بلندى شأن خود و كمال قدرت خود داد ، پس فرمود :
( تَبارَكَ )
يعنى عالى و جليل است از آنچه در ذات و افعالش بر او روا نيست ( از ابو مسلم ) .
و بعضى گفتهاند : يعنى عاليست به اينكه ثابت چنانيست كه ازلًا بوده و ابدا خواهد بود .