و معناى لمح ديدن بعجله و شتاب است و آن بهم خوردن چشم است ، و مقصود اينست ، هر گاه ما اراده كرديم كه قيامت برپا شود آماده كنيم انسان و تمام آفريده و مخلوق خود را به قدر يك چشم بر هم زدن در سرعت .
جبائى گويد : يعنى و نيست امر ما هر گاه اراده كنيم كه چيزى باشد مگر يك مرتبه ديگر در آن نيازى بامر و فرمان دوّم نيست البتّه
« نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ »
ما به او مىگوييم باش ، پس مىباشد مثل يك چشم بر هم زدن در سرعت بدون هيچ كندى و تأخير .
( وَ لَقَدْ أَهْلَكْنا أَشْياعَكُمْ )
حسن گويد : يعنى و جدّا هلاك كرديم ما ، همانند شما و امثال شما را در كفر از امتهاى گذشته و آنها را اشياع و پيروان - ايشان ناميد چون كه موافقت كردند با ايشان در كفر و دروغ پنداشتن پيامبران
( فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ )
پس آيا يك مذكّر و متنبّهى هست كه موجب شود او را اين موعظه و اندرز كه منزجر و منتهى شود از مثل آنچه گذشتگان مرتكب شدند از اعمال كفّار تا بسر آنها نيايد آنچه بر سر آنان آمد از هلاكت و نابودى .
( وَ كُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ )
جبائى گويد : يعنى هر كارى را كه كردند در كتب و پروندهاى كه فرشتگان نگهبانان نوشتهاند خواهد بود ، و اين اشاره است به اينكه هيچ كارى مغفول و مستور از آنها نيست .
و بعضى گويند : يعنى تمام اعمال آنها در كتاب محفوظ بر ايشان نوشته مىشود براى آنكه آن از بزرگترين عبرتها و اعتبار نامههاست در علم بمخلوقات پيش از آنكه بوده باشد ، بر تفصيل اعمالشان .
( وَ كُلُّ صَغِيرٍ وَ كَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ )
ابن عبّاس و مجاهد و قتاده و ضحاك گويند :
يعنى و آنچه كه مقدم داشتند از اعمالشان از كوچك و بزرگ نوشته مىشود بر ايشان