كرديم اين را در باب قول او
« لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسى . . . »
« 1 » و نباشيد چون كسانى كه اذيّت كردند موسى را .
( فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ )
ابو مسلم گويد : يعنى چون اعراض از حق كردند و پايدارى در راه حق نمودند خدا هم آنها را رها كرد بسوء اختيارشان و بازداشت از آنها الطافى را كه بسبب آن دلهاى مؤمنين هدايت مىشود مثل قول او ،
وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ
( للايمان ) « 2 » و كسى كه ايمان به خدا آورد - هدايت و روشن مىشود قلبش براى ايمان .
و بعضى گويند : خدا مايل كرد دلهاى ايشان را از آنچه دوست دارند به آنچه كه كراهت دارند و جايز نيست كه مقصود اين باشد كه خدا دلهايشان را از ايمان بگردانيد زيرا كه براى خداى تعالى روانيست كه هيچكس را از ايمان بگردانيد و نيز اينكه كلام از فايده بيرون ميرود براى آنكه وقتى آنها از ايمان منصرف شدند و اعراض كردند پس كافر گشتهاند پس معنايى نباشد براى قول او ( ازاغ اللَّه قلوبهم عن الايمان ) خدا دلهاى ايشان را برگردانيد از ايمان
( وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ )
خداوند هدايت نميكند قوم فاسقين را يعنى ايشان را بسوى ثواب و كرامت و بهشتى كه بمؤمنين وعده داده هدايت نميكند .
ابو مسلم گويد : الطافى كه نسبت بمؤمنين مىكند بايشان نمى نمايد بلكه آنها را رها مىكند و بسوى اختيارشان واگذار ميگذارد ( كه هر چه ميخواهند بكنند تا مستحق عقاب و عذاب شوند ) .
هامش
( 1 ) - سورهء احزاب آيهء : 69 .
( 2 ) سورهء تغابن آيهء : 11 .