شأن نزول :
حسن گويد :
( لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ )
چرا مىگوييد چيزى را كه نميكنيد در باره منافقين نازل شده .
مقاتل و كلبى گويند : دربارهء قومى نازل شده كه ميگفتند اگر ما با دشمن ملاقات كنيم فرار نميكنيم و از آنها بر نميگرديم . سپس وفاء نكردند به آنچه كه گفتند و در روز جنگ احد فرار كردند و پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله را تنها گذاردند تا پيشانيش شكافته و دندانهاى پيشين آن بزرگوار شكست .
قتاده گويد : نازل شده دربارهء قومى كه گفتند جهاد كرديم و مبتلا شديم و كرديم ما و حال آنكه نكردند و ايشان دروغگويان بودند .
محمّد بن كعب گويد : چون خداوند سبحان خبر داد پيامبرش را به ثواب شهداء بدر صحابه پيامبر گفتند : هر آينه اگر ما بعد از اين به پيكارى برخورد كرديم حدّ اكثر كوشش خود را در آن به كار خواهيم برد سپس در روز جنگ احد فرار كردند ، پس خداوند تعالى آنها را به اين آيه سرزنش و ملامت نمود .
ابن عباس گويد : عدّهاى از مؤمنين قبل از آنكه جهاد واجب شود بودند كه ميگفتند دوست داريم كه خدا ما را به بهترين عملها نزد خود راهنمايى كند پس آن را بجا آوريم ، پس خداوند خبر داد ايشان را كه افضل ايمانيست كه در آن شك نباشد و جهاد در راه خدا ، پس عدّهاى اين بر آنها ناگوار آمد - و سخت شد برايشان و دورى كردند از آن پس اين آيه نازل شد .
سعيد بن مسيب گويد : مردى بود در روز جنگ بدر كه مسلمين را آزار ميداد پس صهيب او را در ميدان موقع نبرد كشت پس مردى گفت يا رسول اللَّه فلانى را كه مسلمين را اذيّت ميكرد من كشتم ، پس پيامبر خدا ( ص ) مسرور شد