و براى خداست بر ذمّه مردم حجّ خانه خدا بر كسانى كه توانايى رفتن به آنجا را دارند و در آنست بيان اينكه اين تأسّى براى كسيست كه بترسد از خدا و به ترسد عقاب آخرت را .
و بعضى گفتهاند : اميد ثواب خدا و آنچه را كه عطا مىكند او را از ثواب در روز قيامت داشته باشد .
( وَ مَنْ يَتَوَلَّ )
يعنى و كسى كه اعراض از اين اقتداء و تأسّى بابراهيم و پيامبران و مؤمنين و كسانى كه با او هستند نمايد ، پس قطعا خطا كرده حظ و نصيب خودش را و گذشته است از آنچه سودش بر او برميگردد پس آن را حذف كرده براى دلالت كلام بر او و آن قول اوست :
( فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ )
پس براستى كه خداوند خود بينياز ستوده كردار است ، يعنى بينياز و مستغنى از مردم و پسنديده در تمام كردارش مىباشد پس اعراض او زيانى بوى وارد نميكند و لكن به خودش ضرر زده است .
( عَسَى اللَّهُ أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ الَّذِينَ عادَيْتُمْ مِنْهُمْ )
نزديكست كه خدا ميان شما و كسانى كه از مشركان قريش دشمنى كرديد يعنى از كفّار مكّه .
( مَوَدَّةً )
دوستى بسبب اسلام قرار ميدهد .
مقاتل گويد : چون خداوند سبحان امر نمود مؤمنين را بعداوت با كفّار پس با خويشان و نزديكان خود دشمنى كردند ، پس اين آيه نازل شد .
و مقصود اينست كه موالات و دوستى كفّار سودى ندارد ، و خداوند سبحان قادر و تواناى بر اينست كه ايشان را موفّق براى ايمان و تحصيل دوستى بين شما و ايشان نمايد ، پس بوده باشيد بر اميد و طمع از خدا كه اين مودّت را بوجود آورد و حقيقة هم نمود هنگامى كه اسلام آوردند در سال فتح مكّه پس مودّت بين